اتّفاق صاحبنظران به انحاى مختلف بر اين اصل تاكيد كرده‌اند.[١] اگرچه كه ممكن است برخى تأثير فرهنگ را ضعيف دانسته و يا اينكه به جهت شيفتگى در مقابل صنعت و تكنولوژى، خواهان همشكلى و همسانى شهرها باشند كه البته اين نيز خود پذيرش اصل تأثير فرهنگ بر شكلگيرى محيط بوده و در واقع اين طرز تفكر خواهان دگرگونى فرهنگ جامعه با تغيير در شكل و سيماى محيط زندگى است.

با پذيرش اصل تأثير فرهنگ بر محيط زندگى و اينكه اصل انتظار يك اصل فرهنگى در مكتب تشيع است؛ پس اين اصل بايستى به گونه‌اى در سيما و كالبد شهر شيعيان منتظر تجلى يابد كه همانا جلوه‌هاى آن ظهور عدل (تعادل)، هماهنگى، وحدت، و ... باشد[٢] در واقع شهر شيعيان بايستى هم لياقت زندگى منتظران را داشته باشد و هم‌اينكه لياقت پذيرايى از امام عصر، عليه‌السلام، را پس از ظهور آن حضرت داشته باشد، و هم‌اينكه ارزشهاى مورد احترام منتظران از قبيل انتظار و آمادگى ظهور را به آنان يادآورى نمايد.

د) زمينه‌سازى ظهور

زمينه‌سازى ظهور يكى از مسائل مهمى است كه مى‌توان آن را به عنوان يكى از ويژگيهاى انتظار مورد بررسى قرار داد. محققان، عوامل بسيارى را زمينه‌ساز ظهور مى‌دانند كه بدون دخول در آن مباحث و تعداد و عناوين آنها فقط به اين نكته اشاره مى‌كنيم كه برخى از اين عوامل عبارتند از: اتحاد و انسجام مسلمانان، توجه به طبقه مستضعف، تعاون و همكارى و رعايت اخلاق و حقوق.[٣] اگرچه بنا به اعتقاد بسيارى، شهرها مى‌توانند زمينه‌ساز تحقق بسيارى از آمال و آرمانهاى جامعه باشند، لكن عوامل فوق‌الاشاره عواملى هستند كه شهر براحتى مى‌تواند زمينه رشد آنها را فراهم كند.[٤]

تجلى اصول اسلامى در مدينه‌

تعاليم اسلامى انسان را جانشين خداوند در زمين معرفى مى‌كند.[٥] اين در حاليست كه تمدن جهانگراى(secularist) معاصر غرب به انسان به عنوان جايگزين خداوند در زمين مى‌نگرد.

علاوه بر ويژگيها و مختصاتى كه بر باور خلافت مترتب است، اين باور وظايف و تكاليفى را براى انسان به وجود مى‌آورد كه يكى از آنها عبارت از رعايت و ملاحظه ويژگيهاى فعل الهى در اعمال انسان است. از سوى ديگر اعتقادات مسلمين و همچنين ارزشهاى منبعث از تعاليم اسلامى (اوامر و نواهى) بايستى بر فعاليتهاى مسلمين و از جمله طراحى و برنامه‌ريزى و ساخت محيط مصنوعشان مسلط بوده و در كالبد حاصله تظاهر و تجلى داشته باشد.

بنابراين به منظور شناسايى اصول اسلامى قابل تجلى در مدينه منتظران، اين اصول به دو گروه منقسم و در هر قسمت به برخى اصول به عنوان نمونه اشاره مى‌شود. يكى اصول نظرى ناشى از اصول اعتقادى و ديگرى اصول عملى ناشى از اوامر و نواهى.

الف) اصول نظرى (اصول بنيادين)

از ميان اصول نظرى، به تأثير دو اصل بنيادين بر سيما و كالبد مدينه منتظران، و يا لزوم ملحوظ كردن تجلى دو اصل در سيما و كالبد مدينه اشاره مى‌شود: توحيد و عدل.

اصل توحيد: اصل توحيد به عنوان ركن اصلى اسلام، اصلى است كه بنا به اذعان همه محققان در علوم و هنرها و تمدن اسلامى، نقشى بنيادين در شكل و هدايت جنبه‌هاى مختلف اين تمدن داشته است.[٦] توجه به توحيد سبب مى‌شود تا معتقدين به آن، به بسيارى ويژگيها توجه كنند كه فهرستوار به آنها اشاره مى‌شود:

١. تفكر توحيدى سعى در تبيين حد و حدود اشياء و توليدات انسانى بوضوح و روشنى دارد و اين روشى است كه خداوند تبارك و تعالى در خلقت اشياء بنا نهاده است:

خداوند تبارك و تعالى حدود اشياء را در هنگام آفريدن هر يك تعيين فرمود تا خود از شبيه و مانند بودن به آنها امتياز داشته باشد.[٧]