جواب اين سؤال زيربناى بحث‌هاى بعدى ما است. از آموزه‌هاى دينى آموخته‌ايم كه خداوند براى هدايت انسان از آغاز خلقت دو حجّت بيرونى (وحى) و حجت درونى (عقل) را فرا راه بشر قرار داد. در پيدايش و تكامل دانش پزشكى نيز همين دو حجت بدون ترديد نقش مهمى داشته‌اند[١] و تدريجاً تلاش جست‌وجوگرانه بشر به مدد عقل و تجربه، دانش پزشكى را به جايگاه امروزى آن رسانده است.

در هر زمان اين تلاش‌ها با توجه به چگونگى تبيين جهان خلقت، با نظريه‌ها، نوآورى‌ها و نيز طرز تلقّى‌هاى خاصى همراه شده است. بنابراين، گاهى انسان با ژرف‌نگرى به اين باور مى‌رسد كه چه بسيار نظريه‌هاى به ظاهر مردود يا باور نكردنى را مى‌توان بازنگرى كرد و از بسيارى اصطلاحات به كار برده شده، بيش از ظاهر كلمات و اصطلاحات به مفهوم نمادين و سمبليك آنها توجه نمود. در مقوله طبّ اسلامى و طبّ سنّتى نيز از اين گونه موارد به وفور مى‌توان يافت. لذا گاهى كسانى كه نمى‌توانند به عمق و جنبه‌هاى نمايدن اين كلمات بينديشند فوراً با دانش اندك خود فرياد برمى‌آورند كه اين حرف‌ها باطل است، علم آنها را نمى‌پذيرد و از اين گونه سخنان كه معمولًا ناشى از ناآگاهى و سطحى‌نگرى آنها است.

طبّ اسلامى چيست؟ طبّ سنّتى كدام است؟

معمولًا در منابع خارجى كلمه طبّ اسلامى‌[٢] را مترادف طبّ دوران تمدن اسلامى مى‌دانند ولى ميان طبّ اسلامى و طبّ دوران تمدن اسلامى كه چهره شاخص امروزى آن همين طبّ سنّتى است، تفاوت جدّى وجود دارد.

به طور ساده و اجمالى، طبّ اسلامى، نظام طبّى است كه آموزه‌هاى اسلامى ما را به آن رهنمون مى‌شود. در اين نگاه، آيات و روايات مرتبط با پزشكى، چارچوب و استخوان‌بندى اين نظام را مى‌سازد. علاوه بر اين، از مجموعه دستاوردهاى گذشته بشر (از جمله طبّ سنّتى ما و يافته‌هاى حكماى ديگر) و نيز از آخرين دستاوردهاى امروز و فرداى دانش پيشرو استفاه مى‌شود. البته اين بهره‌گيرى با به گزينى و هماهنگ‌سازى با ساختار انديشه تدوين نظام طبّ اسلامى همراه است و هر چه نتواند در اين ساختار انديشه كه بر اساس امر و نهى الهى شكل گرفته پذيرفته شود، حدف مى‌شود. موادّ حرام (مگر در حال اضطرار بدون جايگزين) جايى در طبّ اسلامى ندارند. رفتار صاحبان حِرَف پزشكى با بيماران، بايد رفتارى مورد قبول اخلاق و فقه اسلامى باشد، حقوق بيمار چه در خلوت و چه در جلوت بايد به بهترين وجه مراعات شود.

اسلام به پيروان خود مى‌آموزد كه در همه جا از جمله در عرصه پزشكى با رعايت همان چارچوب انديشه اسلامى، از علوم و تجارب ديگران استفاه كنند، چنانكه در اين حديث شريف نبوى (ص) مى‌خوانيم: «أعلم الناس من جمع علم الناس الى علمه؛[٣] عالم‌ترين مردم كسى است كه علم [ديگر] مردم را به علم خود بيفزايد.» كه كلمه «إلى» تأكيد مى‌كند كه صرفاً جمع‌آورى دانش ديگران كافى نيست بلكه بايد از ميان آنها با رعايت ساختار انديشه اسلامى انتخاب مناسب صورت گيرد.

بعضى‌ها كه فقط با جمع‌آورى تعدادى از روايات مرتبط با پزشكى، طبّ اسلامى را يك مجموعه سربسته محدود و منحصر به آنها معرفى مى‌كنند، در حقيقت برخلاف آموزه‌هاى روايات معصومان (ع) با ارائه تعدادى رهنمود