سؤال اساسى اين است كه آيا اين اهداف و آرمان‌هاى آخرين فرستاده خدا در زمين محقق شده است؟ آرمان‌هاى اخروى مثل عبوديت و يقين و سعادت از اين بحث بيرون‌اند. سنخ آرمان‌هاى شمرده شده همه زمينى و اين جهانى هستند ولو وجهه آسمانى دارند و مقدمه آن جهانى شدن باشند.

آرمان‌هاى رسالت‌

قرآن كريم- محكم‌ترين سندِ مسلمانى ما- رسول الله (ص) را «خاتم النبيين»[١] و داراى امكاناتى اختصاصى چون «رحمة للعالمين»،[٢] «خُلُق عظيم»[٣] و ... همراه با برنامه هايى چون تعليم، تزكيه،[٤] حكومت: «لتحكم بين الناس»[٥] معرفى كرده كه همه اينها براى اهداف و آرمان‌هايى بلند و الهى است. از جمله اين آرمانها: ١. حيات طيبه مسلمين،[٦] ٢. برانگيزاندن مردم به قسط و عدل،[٧] ٣. خليفه زمين كردن مسلمين‌[٨] و ٤. ظهور تام دين اسلام بر همه اديان الهى و بشرى معرفى مى‌كند.

آيا اين آرمان‌ها محقق شده است؟

در بين اين آرمان‌ها «لنحيينّه حياةً طيّبةً؛ زنده شدن به حياط طيّبه» شايد قابل تدارك در اين دنيا در طول دوران گذشتن از رسالت بوده باشد. چون از سويى اين آرمان نوعى خصوصيت انفرادى دارد و از سويى ديگر رسول الله با ولايت كليه الهيه خود و تصرفات تكوينى خود اين منظور را در فرد برآورده مى‌كند. افراد مؤمن به رسالت با عمل به تعاليم رسول الله در عرصه رفتار، اخلاق و عقايد مستوجب دستگيرى و رسانده شدن به وسيله رسول الله به آن حيات طيب در همين زندگانى مادى مى‌شوند.

اما سه آرمان ديگر چه؟ آيا مسلمين براى قسط و عدل برانگيخته و نظام عادلانه اجتماعى خويش را برپا كرده اند؟ حتى اگر گفته شود دوران جامعه نبوى و حكومت علوى چنين شد سؤال پاسخ داده نشده است چون ١٤ سال در مقابل ١٤ قرن نمى تواند تحقّق آرمان به حساب آيد. تاريخ مسلمين پر از حاكمان جور و امپراطورى‌هاى فسق بوده است اموى، عباسى، عثمانى هيچ يك مصداق نظام عادلانه اسلامى نبوده‌اند.

آيا مسلمين خلفاى زمين شده اند؟ امروز دنياى اسلام در جهان سوم قرار دارد و در گذشته نيز ايشان خلفاى زمين نشده‌اند. همچنين هيچ وقت دين اسلام بر همه اديان ديگر ظهور و بروز نيافته است. اسلام در عهد رسول الله (ص) غريب بود و پس از او به زودى هم غريب گشت. هميشه اديان ديگر هم بوده اند و حتى نحله هاى بشرساز جولان داده‌اند پس مرحله ظهور دين حق هم به لحاظ كمى و هم كيفى (سيطره به لحاظ حجت و تأويل حقايق) هنوز نيامده است. پس آيا رسول الله- العياذ بالله- در آرمان‌هاى خود شكست خورده است؟

امر از سه فرض بيرون نيست:

الف) آرمان‌ها محقق شده اند ولى ما مطلع نيستيم: اين فرض خلاف بداهت و حس است و تواتر تاريخ به خلاف آن است.

ب) بداء حاصل شده است و خدا و رسول ديگر اين آرمان‌ها را براى مسلمين نمى خواهند.

شايد براى اين فرض از بنى اسرائيل بتوان شاهد آورد كه فضيلتشان بر عالميان به خاطر رسالت‌هاى الهى‌شان بود و تا موسى هم آن آرمان‌ها تعقيب مى‌شد ولى وقتى بهانه گيرى‌ها به حداكثر رسيد، خدا براى آنها بداء حاصل كرد و به جاى آن فضيلت، ذلت و مسكنت را برايشان ضرب كرد (قرار داد). قرآن از اين واقعيت پرده بر مى‌دارد.

اما اين فرض هم قابل قبول نيست. زيرا به نصّ قرآن، رسول الله، خاتم پيامبران‌[٩] و از سوى ديگر تحقق اين آرمان در زمين وعده الهى است‌[١٠] و تخلف از وعده براى خداوند حكيم جايز نيست (به خلاف تخلف از وعيد).

اگر اين آرمان توسط دين خاتم و متدينان به آن انجام نشود قوم و دين ديگرى نخواهد بود كه چنان كند پس آرمان الهى زمين محقق نشده، از وعده تخلف مى‌گردد.

ج) اين آرمان‌ها، آرمان رسالت است نه‌