ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٦ - ٥ راه هاى به دست آوردن معرفت
كه امامان ما- درودها و سلامهاى خداوند بر ايشان باد- تحصيل آن را نسبت به امام زمانمان امر فرمودهاند، اين است كه ما آن حضرت را چنانكه هست بشناسيم، به گونهاى كه اين شناخت سبب درامان ماندن ما از شبهههاى ملحدان و مايه نجاتمان از اعمال گمراهكننده مدّعيان دروغين باشد. چنين شناختى جز به دو امر به دست نمىآيد: شناختن شخص امام به نام و نسب و دوم، شناخت ويژگىهاى او. به دست آوردن اين دو شناخت از اهمّ واجبات است».[١]
بايد دانست شناخت ويژگىهاى امام، در عصر ما از اهميّت بيشترى برخوردار است و در واقع، اين نوع شناخت مىتواند در زندگى فردى و اجتماعى منتظران منشأ اثر و تحوّل باشد؛ زيرا اگر كسى به حقيقت به صفات و ويژگىهاى امام عصر (ع) و نقش و جايگاه آن حضرت در هستى و فقر و نياز خود نسبت به او آگاه شود، هرگز از ياد و نام آن حضرت غافل نمىشود.
نكتهاى كه بايد در نظر داشت، اين است كه شناخت امام زمان (ع) از شناخت ديگر امامان معصوم (ع) جدا نيست. اگر كسى به طور كلى به شأن و جايگاه ائمه هدى آگاه شد، صفات و ويژگىهاى آنها را شناخت و به مسئوليت خود در برابر آنها پى برد، به يقين، به شناختى شايسته از امام عصر (ع) نيز دست مىيابد.
٥. راههاى به دست آوردن معرفت
معرفت امام زمان (ع) نيز چون برخى ديگر از معرفتها از دو طريق حاصل مىشود:
الف) معرفت اكتسابى: يكى از راههاى پى بردن به مراتب و مقامات بلند امامان معصوم شيعه به طور كلى و امام عصر (ع) به طور خاص، مطالعه و تأمّل در كتابها و مقالههايى است كه در اين زمينه نگاشته شده است.[٢] همچنين خواندن زيارت جامعه كبيره و تأمّل و تدبّر در اوصافى كه در اين زيارت براى ائمه معصومين (ع) نقل شده، در حصول معرفت نسبت به مقام و جايگاه امام در هستى بسيار مؤثراست.[٣] شايد بتوان گفت شناخت نشانههاى ظهور نيز يكى از فروع شناخت امام عصر (ع) است؛ زيرا شناخت دقيق نشانههاى ظهور سبب مىشود انسان، فريب مدعيان دروغين مهدويت را نخورد و در دام شيّادانى كه ادّعاى «مهدى» بودن دارند، نيفتد.
براى ظهور منجى آخرالزّمان، نشانههاى حتمى و ترديدناپذيرى شمرده شده است كه با مشاهده آنها به حقّانيت آن منجى و اينكه او واقعاً همان امام منتظر؛ يعنى امام مهدى (ع) است، مىتوان پى برد. بنابراين، بر همه منتظران لازم است كه پس از شناخت كامل امام عصر (ع)، به مطالعه و شناسايى نشانههاى ظهور نيز بپردازند.[٤]
ب) معرفت اعطايى: در آموزههاى اسلامى بر تأثير پرهيزكارى و انجام اعمال شايسته در حصول معرفت راستين و نهادينه شدن آن در وجود آدمى بسيار تأكيد شده است. بر اساس اين آموزهها انسان مىتواند با عمل كردن به آموختههاى خود، مرزهاى دانايىاش را گسترش دهد و به آنچه نمىداند دست يابد. قرآن كريم در اين زمينه مىفرمايد: «ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً؛[٥] اى كسانى كه ايمان آوردهايد، اگر از خدا پروا داريد، براى شما [نيروى] تشخيص حق از باطل قرار مىدهد». و در جايى ديگر مىفرمايد: «إِلَيْهِيَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ؛[٦] سخنان پاكيزه به سوى او بالا مىرود و كار شايسته به آن رفعت مىبخشد».
علّامه طباطبايى در تفسير اين آيه و بيان مراد از «كلم الطيّب؛ سخنهاى پاكيزه» چنين مىنويسد: «مراد از آن صرف لفظ نيست، بلكه لفظ بدان جهت كه معنايى طيّب (پاكيزه) دارد منظور است. پس در نتيجه مراد از اين «كلم طيب» عقايد حقّى مىشود كه انسان اعتقاد به آن را زيربناى اعمال خود قرار مىدهد».[٧]
ايشان در ادامه، به بررسى رابطه علم و عمل و تأثير عمل شايسته در رفعت علم پرداخته و مىنويسد: «عمل از فروع علم و آثار آن است، آثارى كه هيچگاه از آن جدا شدنى نيست. هر چه عمل مكرر شود، اعتقاد راسختر، روشنتر و در تأثيرش قوىتر مىگردد».[٨]
امام باقر (ع) نيز در زمينه نقش عمل به دانستهها در افزايش دانايى مىفرمايد: «هر كس به آنچه مىداند، عمل كند، خداوند آنچه را نمىداند به او مىآموزد».[٩] بنابراين، كسانى كه در پى امام عصر، معرفت امام عصر (ع) و راه يافتن به ولايت ايشان هستند بايد افزون بر مطالعه و تحقيق و تدبّر در ويژگىهاى امامان معصوم (ع)، در پيروى از اين بزرگواران و دورى از مخالفت آنها نيز بكوشند و خود را از همه آلودگىهايى كه پيشوايان معصوم نمىپسندند، پيراسته سازند. در اين صورت است كه مىتوان اميدوار بود انوارمعرفت اين حجّتهاى الهى در قلب ما راه يابد.
در روايتى كه از امام باقر (ع) نقل شده است، در اين زمينه چنين مىخوانيم: «اى اباخالد! به خدا سوگند بندهاى ما را دوست ندارد و از ما پيروى نكند تا اينكه خدا قلبش را پاكيزه كرده باشد و خدا قلب بندهاى را پاكيزه نمىكند تا اينكه تسليم محض ما شده و با ما آشتى كرده باشد. پس چون با ما از در آشتى درآمد، خدا از حساب سخت نگاهش دارد و از هراس بزرگ روز رستاخيز ايمنش سازد».[١٠] ناگفته نماند كه در اين راه بايد از عنايت حضرت حق نيز مدد جوييم و- همچنانكه در دعايى كه پيش از اين بدان اشاره كرديم، ملاحظه شد- از درگاه الهى نيز توفيق شناخت حجّتش را درخواست كنيم تا بدين وسيله از گمراهى و سرگردانى نجات يابيم.