شبه جزيره حجاز و كشور عربستان افتخار ظهور اسلام را قرن‌ها پيش يافت و از همين رو، در سال‌هاى متمادى پس از آن، همواره مورد توجه مسلمانان بوده است. سالانه در ايام حج مسمانان جهان، از هر رنگ و زبانى، چند روزى را كنار هم گرد آمده، به انجام مناسك حج مى‌پردازند. با توجه به رواياتى كه در دست داريم، در آستانه ظهور و پس از آن، اين كشور به جهت اتفاقاتى كه در آن رخ مى‌دهد توجه بيشترى را به خويش معطوف خواهد ساخت و نقش قابل توجهى خواهد يافت. در اين نوشتار به بررسى اين موضوع مى‌پردازيم.

١. پيش از ظهور

بخشى از تحولات و اتفاقاتى كه در عربستان رخ مى‌دهد، ناشى از حوادث اجتماعى و طبيعى داخلى است و بخشى متأثر از حملات و هجوم بيگانگان، به ويژه سفيانى است كه مجموعاً شرايط ملتهب و كاملًا بى‌ثباتى را در عربستان به وجود مى‌آورند و اين ديار را مهياى ظهور امام عصر (ع) مى‌كنند.

١- ١. تحولات داخلى عربستان: روايات منابع شيعه و سنى در مورد طليعه ظهور حضرت مهدى (ع) در حجاز، بر پيدايش خلأ سياسى و كشمكش بين قبائل بر سر فرمانروايى همداستانند. اين حادثه در پى مرگ پادشاه يا خليفه‌اى رخ مى‌دهد كه با مردن او گشايش و توسعه در امور به وجود مى‌آيد. نام وى در برخى روايات، «عبدالله» ذكر شده است. بعضى از روايات مرگ او را در روز عرفه تعيين مى‌كنند، كه حوادثى پياپى آن، در حجاز تا خروج سفيانى، نداى آسمانى، درخواست نيرو از سوريه از جانب حجاز و سرانجام ظهور حضرت مهدى (ع) به وقوع مى‌پيوندد.[١] از اميرالمؤمنين على بن ابى طالب (ع) نقل شده است، كه فرمود: «سه پرچم به مخالفت با يكديگر برافراشته مى‌شود؛ پرچمى در مغرب، پرچمى در عربستان و پرچمى در شام. فتنه و جنگ بين آنها يك سال طول مى‌كشد»[٢] امام صادق (ع) در اين زمينه مى‌فرمايد: «هركس مرگ عبدالله را براى من تضمين كند، من ظهور قائم (ع) را براى او ضمانت مى‌كنم»، سپس فرمود: «وقتى عبدالله درگذشت، مردم بعد از او با كسى براى حكومت توافق نمى‌كنند. و اين اختلاف و درگيرى به خواست خدا تا ظهور صاحب‌الامر (ع) ادامه مى‌يابد و فرمانروايى‌هاى چند ساله پايان يافته و حكومت چند ماهه و چندين روزه فرا مى‌رسد»، سؤال كردم: آيا اين ماجرا به‌طول مى‌انجامد؟ فرمود: «هرگز».[٣] نيز فرمود: «زمانى‌كه مردم در سرزمين عرفات در حال وقوف مى‌باشند، سوارى بر