ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٠ - موقعيت ژئودكترين جمهورى اسلامى ايران
يكسانى ندارند. براى نمونه، سرزمين كشور شيلى همچون يك مار دراز و باريك است، اما سرزمين روسيه يا كانادا و يا آمريكا، موقعيتى مستطيلى و پهناور دارند. در مؤلفهى دريا (Hydro)، نيز وضعيت كشورها متفاوت است. اين تفاوت به دو بخش تقسيم مىشود. ابتدا اينكه آيا كشور مورد مطالعه دسترسى به دريا دارد يا ندارد. كشورهايى مانند افغانستان، تاجيكستان يا اتريش، دسترسى به دريا ندارند، لذا يكى از مؤلفههاى سهگانه زمينى، دريايى و هوايى، در قدرت ملى آنها غايب است. ديگر اينكه كيفيت موقعيت دريايى كشور مورد مطالعه چقدر است. اين كيفيت، با گزارههايى چون طول سواحل، بازبودن يا بسته بودن دريايى كه در جوار سرزمين آن كشور قرار دارد، كيفيت فلات قاره در آبهاى ساحلى و سرزمينى آن كشور، و ... سنجش مىشود. مؤلفهى هواAero) ( نيز متأثر از محل و منطقهاى است كه آن كشور در كرهى زمين در آن واقع شده است.
اما در مرحلهى دوم، كه مرحلهى تبيين قدرت موضوعى است، بايد به تبيين موقعيت آن كشور از حيث قدرت سياسى، قدرت اقتصادى، قدرت نظامى، قدرت فرهنگى و قدرت اجتماعى پرداخت.
در مرحلهى سوم، آنچه در تبيين قدرت موضوعى برآورد شد، با آنچه در تبيين قدرت محيطى سنجش شد، با يكديگر تلفيق مىشوند. نتيجهى اين انطباق و تلفيق را مىتوان موقعيت آن كشور ناميد.
صورتبندى اين تلفيق چگونه است؟ يعنى موقعيت يك كشور پس از طى اين سه مرحله چگونه معرفى مىشود؟
از انطباق قدرت موضوعى سياست با جغرافيا، ژئوپليتيك (Geopolitic) شكل مىگيرد. هنگامى كه از ژئوپليتيك يك كشور سخن به ميان مىآيد، منظور انطباق قدرت سياسى با قدرت جغرافيايى آن كشور است.
از انطباق قدرت موضوعى اقتصاد با جغرافيا، ژئواكونومى (Geoeconomy) پديد مىآيد. از انطباق قدرت موضوعى نظامى با جغرافيا، ژئوميليتارى (Geomilitary) به دست مىآيد. از انطباق قدرت موضوعى فرهنگى
يا اجتماعى نيز با جغرافيا، ژئوكالچر (Geoculture) يا ژئو سوشال (Geosocial) به وجود مىآيد.
اما اگر انطباق قدرتهاى موضوعى سياست، اقتصاد، فرهنگ، نظامى و اجتماعى، با بعد دريايى قدرت محيطى صورت پذيرد نتيجه به ترتيب مىشود: هيدروپليتيكHydropolitic ، هيدرواكونومى (Hydroeconomy)، هيدروكالچر (Hydroculture)، هيدروميليتارى (Hydromilitary) و هيدروسوشال (Hydrosocial .) همواره موقعيت كشورها از حيث محيطى، با يكى از اين حوزههاى قدرت موضوعى- محيطى معرفى مىشود.
مفاهيمى همچون ژئواستراتژى در كجاى اين تقسيمبندى قرار دارند؟
موقعيت ژئواستراتژيك يا ژئوتاكتيك يا ژئوتكنيك، تقسيمبندى موضوعى نيستند، بلكه در سطحبندى محيط مطرح هستند. يعنى يك موقعيت محيطى، «استراتژيك» است، ديگرى «تاكتيكى». به موقعيت محيطى استراتژيك، ژئواستراتژيك، يا هيدرواستراتژيك و آئرواستراتژيك گفته مىشود، و به موقعيت محيطى تاكتيكى، ژئو تاكتيك يا هيدروتاكتيك و آئروتاكتيك.
در واقع اين سطحبندى، بعد سوم مكعب مطالعات محيطى را در كنار دو بعد قدرت محيطى- زمين، دريا، هوا- قدرت موضوعى- سياست، اقتصاد، فرهنگ، نظامى و اجتماعى- شكل مىدهد.