- بزرگ باد ياد او- بندگان را نيافريد مگر براى اينكه او را بشناسند. پس هرگاه او را بشناسند، او را بپرستند و هرگاه او را بپرستند، با پرستش او، از بندگى هر آنچه جز خداست، بى‌نياز شوند.

مردى پرسيد: اى فرزند رسول خدا، پدر و مادرم فدايت، معرفت خدا چيست؟ حضرت فرمود: اين است كه اهل هر زمانى، امامى را كه بايد از او فرمان برند، بشناسند».[١]

بنابراين، مى‌توان گفت: فلسفه آفرينش انسان، رسيدن به مقام معرفت خداست. اين معرفت حاصل نمى‌شود مگر به معرفت امام و حجّت عصر (ع)؛ زيرا امام، آينه تمام نماى حق و واسطه شناخت خداست، چنان‌كه امام صادق (ع) فرمود: «ما دانايان (برپا دارندگان) به امر خدا و دعوت‌كنندگان به راه او هستيم. به واسطه ما خدا شناخته و پرستيده مى‌شود. ما راهنمايان به سوى خدا هستيم و اگر ما نبوديم، خدا پرستيده نمى‌شد».[٢]

در روايت زير كه از امام على (ع) نقل شده، ارتباط بين معرفت امام و سعادت و رستگارى انسان‌ها، به بيان ديگرى توضيح داده شده است: «خوشبخت‌ترين مردم كسى است كه فضل و مقام ما را بشناسد و به وسيله ما به خدا نزديك شود و در دوستى ما يكدل و مخلص باشد و به آنچه ما بدان فراخوانديم عمل كند و از آنچه ما نهى كرديم دست بردارد. چنين كسى از ماست و در سراى ماندگارى (بهشت) با ماست».[٣]

٤. توجه به مفاد دعاهايى كه خواندن آنها در عصر غيبت مورد تأكيد قرار گرفته است، نيز ما را به اهميّت موضوع شناخت حجّت خدا و نقش آن در زندگى انسان رهنمون مى‌سازد. بر اساس روايتى كه زرارة بن اعين از امام صادق (ع) نقل مى‌كند، آن حضرت پس از پيش‌گويى غيبت قائم (ع) در پاسخ اين پرسش زراره كه: اگر آن زمان را درك كردم، چه عملى را پيشه خود سازم؟ مى‌فرمايد: «اى زراره! اگر آن زمان را درك كردى پيوسته اين دعا را بخوان: بار الها! خودت را به من بشناسان؛ كه اگر خودت را به من نشناسانى، پيامبرت را نخواهم شناخت. بار الها! فرستاده‌ات را به من بشناسان؛ كه اگر فرستاده‌ات را به من نشناسانى، حجّت تو را نخواهم شناخت. بار الها! حجّت خود را به من بشناسان؛ كه اگر حجتت را به من نشناسانى، از دينم گمراه مى‌شوم».[٤]

اين دعا با اندك تفاوتى، در يكى از توقيعات امام عصر (ع) نيز آمده است.[٥]

٤. مفهوم معرفت امام‌

شيخ صدوق (ره) درباره ضرورت معرفت امام و آنچه كه هر مسلمان بايد در مورد امام خود بداند، مى‌نويسد: «بر ما واجب است كه پيامبر [اسلام‌] و امامان پس از او را كه درود خدا بر آنان باد، با نام‌ها و ويژگى‌هايشان بشناسيم. اين امر، فريضه واجبى است كه بر ما لازم آمده است و خداوند عذر هيچ‌كس را در مورد آن نمى‌پذيرد، خواه جاهل [قاصر] باشد و خواه [جاهل‌] مقصّر».[٦] نويسنده كتاب ارزشمند «مكيال‌المكارم»، مراد و مقصود از «معرفت امام» را كه در روايت‌ها بر آنها تأكيد شده است، چنين توضيح مى‌دهد: «بدون ترديد، مقصود از شناختى‌