رعايت نظم و اعتدال در زندگى بدون تدبير و برنامه‌ريزى صحيح امكان‌پذير نيست و انسان براى آن‌كه بتواند از كمترين فرصتها و امكانات، بيشترين بهره را ببرد، بايد اوقات خود را در طول شبانه‌روز، ميان مهم‌ترين وظايفى كه مى‌بايد انجام دهد تقسيم كند و اگر در اين بين وقتى خالى ماند، آن‌را براى امور كم اهمّيت‌تر منظور كند.

امام كاظم ٧ درباره برنامه‌ريزى و تقسيم اوقات مى‌فرمايد:

«إِجْتَهِدُوا فى‌ أَنْ يَكُونَ زَمانُكُمْ ارْبَعَ ساعاتٍ: ساعَةٌ لِمُناجاتِ اللَّهِ وَ ساعَةٌ لِأَمْرِ الْمَعاشِ وَ ساعَةٌ لِمُعاشَرَةِ الْأِخْوانِ وَالثِّقاتِ الَّذينَ يُعَرِّفُونَكُمْ عُيُوبَكُمْ وَ يُخْلِصُونَ لَكُمْ فِى الْباطِنِ وَ ساعَةٌ تَخْلَوْنَ فيها لِلَذَّاتِكُمْ فى‌ غَيْرِ مُحَرَّمٍ وَ بِهذِهِ السَّاعَةِ تَقْدِرُونَ عَلَى الثَّلاثِ ساعاتٍ ...»[١]

بكوشيد كه اوقات شما در شبانه‌روز، چهاربخش باشد؛ بخشى براى مناجات با خداوند- و عبادت او- بخش ديگر، جهت كار و تلاش به‌منظور تأمين مخارج زندگى، بخش سوّم براى معاشرت با برادران- ايمانى- و افراد مورد اعتمادى كه شما را بر عيوبتان آگاه مى‌كنند و از دل به شما ارادت دارند و سرانجام بخش چهارم براى بهره‌مندى از لذّتهاى حلال كه با اين بخش بر انجام تكاليف خود در سه بخش ديگر توانا مى‌شويد.

در عين حال، اخلاق عبادى ايجاب مى‌كند كه انسان، بهترين ساعات عمر خود را كه در آن آمادگى، حضور و نشاط بيشترى دارد به عبادت و مناجات با خداوند اختصاص دهد.

حضرت على ٧ در عهدنامه مهم خود به مالك اشتر در اين باره مى‌فرمايد:

«وَاجْعَلْ لِنَفْسِكَ فيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ أَفْضَلَ تِلْكَ الْمَواقيتِ»[٢]

ميان خود و خداى سبحان، بهترين اوقات را (براى عبادت و راز و نيازت) قرار ده.

بايد توجّه داشت كه وقتى امام ٧ به يك مسؤول بلند پايه نظام حكومتى خويش كه مى‌بايد از لحظه لحظه اوقات و فرصتهايش در جهت اداره امور جامعه استفاده كند و

[١] - تحف‌العقول، ابن شعبه حرّانى، ص ٤٣٣

[٢] - نهج‌البلاغه، نامه ٥٣، ص ١٠٢٢