اخلاق عبادى - مقدس نيا، محمد - الصفحة ١٥٦ - درجات تفكر

شبى رسول خدا ٦ در نيايش‌هاى عاشقانه‌اش با خداوند، بسيار گريسته بود به‌گونه‌اى كه وقتى براى نماز صبح به مسجد رفت آثار گريه هنوز در سيماى حضرتش مشهود بود. بلال عرض كرد:

اى رسول خدا! با آن كه هيچ لغزشى از شما سر نزده و نمى‌زند چرا اين اندازه گريسته‌ايد؟

رسول خدا ٦ فرمود:

چگونه گريه نكنم و حال آنكه امشب آيه «إِنَّ فى‌ خَلْقِ السَّموات ...» بر من نازل شد؛ واى بركسى كه آن را قرائت كند و درباره‌اش نينديشد![١]

درجات تفكّر

درست است كه تفكّر و انديشه، كارى ارزشمند است و در شمار عبادات بزرگ به حساب مى‌آيد، ليكن هر تفكّرى ارزشمند نيست و عبادت محسوب نمى‌شود. از اين رو شارع مقدّس اسلام از انديشه درباره برخى موضوعات نهى فرموده و بايد از آنها پرهيزكرد.[٢]

ارزش انديشه‌هاى مثبت و سازنده نيز با هم يكسان نيست، بلكه نسبت به موضوعاتشان باهم تفاوت دارند. بدين جهت، دانشمندان بزرگوار اخلاق و سير و سلوك براى تفكّر درجاتى قائل شده‌اند كه عبارتند از:

١- تفكّر درباره خداوند

عالى‌ترين درجه تفكّر، انديشيدن درباره قدرت و عظمت الهى و اسما و صفات اوست، زيرا ذات اقدس الهى منشأ عالم هستى و سرچشمه همه فضايل و كمالات است و تقرّب به درگاه او نيز رمز عزّت، آزادگى و تكامل آدمى است و اين تقرّب بدون تفكّر و تحصيل معرفت حاصل نمى‌شود، از اين رو حضرت صادق ٧ فرمود:

[١] - محجةالبيضاء، ج ٨، ص ١٩٤

[٢] - از قبيل تفكّر درباره كيفيّت انجام گناهان و اعمال نامشروع، زيرا اين افكار، هر چند به ارتكاب گناه نينجامد، كمترين زيانش اين است كه فضاى ذهن انسان را تاريك و غبارآلود مى‌كند