اخلاق عبادى - مقدس نيا، محمد - الصفحة ٤٣ - خلوص نيت مهمترين معيار ارزيابى

همه چيز احاطه دارد،[١] پيش از آن‌كه به نماى ظاهرى اعمال توجّه كند به علل و عواملى كه آدمى را به انجام آن واداشته مى‌نگرد. رسول خدا ٦ مى‌فرمايد:

«انَّمَا الْاعْمالُ بِالنِّيَّاتِ وَ انَّما لِكُلِّ امْرِى‌ءٍ مانَوى‌»[٢]

ارزش كارها به نيّتهاست و هر كس به آنچه نيت كرده، دست مى‌يابد.

اگر فرد، كارى را با نيّت خالص و انگيزه الهى انجام داده و هدفى جز رضاى خدا و تقرّب به درگاه او نداشته باشد، عمل او صالح تلقّى شده و مقبول درگاه الهى واقع مى‌شود و تنها در اين صورت است كه معيارهاى بعدى مانند شدّت و بزرگى كار، شرايط زمانى و مكانى و ... مدّ نظر قرار گرفته و پاداش متناسب به انجام دهنده آن تعلّق مى‌گيرد، ليكن اگر انگيزه‌ها غير الهى بوده و كار براى رضاى خدا صورت نگرفته باشد، عمل هر اندازه بزرگ و ستودنى باشد، خداوند آن را نمى‌پذيرد و به انجام دهنده آن نيز پاداش نمى‌دهد.

به‌گواهى متون و منابع اسلامى نظام محاسبات الهى به‌قدرى دقيق است كه حتّى اگر انسان تمام يك عمل را براى خدا انجام دهد و تنها در بخش ناچيزى از آن انگيزه‌اى غير خدايى داشته باشد يا به‌عنوان مثال آن عمل را در فضاى خاصّى يا در وقت معيّنى براى خودنمايى و ريا انجام دهد تمام عملش در پيشگاه الهى مردود است.

قرآن كريم، اهميّت خلوص نيّت و ضرورت پرهيز از شرك در عبادت را اين‌گونه بيان مى‌كند:

«فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ احَداً»[٣]

پس هر كه به ديدار پروردگارش اميد دارد، بايد كارى شايسته انجام دهد و هيچ كس را در عبادت پروردگارش شريك نكند.

در شأن نزول اين آيه آمده است كه شخصى حضور رسول خدا ٦ رسيد و اظهار داشت: من برخى از اعمال شايسته را براى خشنودى خداوند انجام مى‌دهم، ليكن‌

[١] - طلاق( ٦٥)، آيه ١٣

[٢] - بحارالانوار، ج ٧٠، ص ٢١١

[٣] - كهف( ١٨)، آيه ١١٠