اخلاق عبادى - مقدس نيا، محمد - الصفحة ٥٢ - نقش خشوع در تكامل معنوى

«يَابْنَ عِمْرانَ هَبْ لى‌ مِنْ قَلْبِكَ الْخُشُوعَ وَ مِنْ بَدَنِكَ الْخُضُوعَ وَ مِنْ عَيْنَيْكَ الدُّمُوعَ وَادْعُنى‌ فى‌ ظُلَمِ اللَّيْلِ تَجِدْنى‌ قَريباً مُجيباً»[١]

اى‌فرزند عمران! از قلبت خشوع و فروتنى و از اندامت خضوع و افتادگى و از چشمانت اشك به‌من بده و مرا در تاريكى‌هاى شب بخوان!- در اين صورت- مرا نزديك و اجابت‌كننده خواهى يافت.

نظر به اينكه خداوند، منبع عزت و نهايت عظمت و بزرگى است هر چه انسان در برابر او بيشتر خاضع و خاشع باشد در واقع به منبع عزّت و عظمت نزديكتر شده به مقام ارجمندى دست مى‌يابد و به عكس اگر در برابر خدا كرنش و كوچكى نكند از ارج و عزّت خود كاسته و در چاه ذلّت و بدبختى سقوط خواهد كرد و در قيامت كه ملكوت و حقيقت اعمالش آشكار مى‌شود در نهايت ذلّت و زبونى وارد دوزخ خواهد شد. خشوع اختيارى انسان در اين جهان چون از ايمان به قدرت و عظمت الهى و احساس ضعف و حقارت حقيقى سرچشمه مى‌گيرد موجب تكامل و اعتلاى او و رسيدن به مقام قرب الهى مى‌شود، ليكن اگر انسان در اين جهان از عبادت خداوند سر باز زند و تكبر ورزد، سرانجام در روز قيامت به هنگام ورود به جهنم بناچار در برابر قدرت و سلطنت الهى تذلّل و كرنش خواهد كرد و خاشع خواهد شد. قرآن كريم حال چنين فردى را در قيامت اين‌گونه ترسيم فرموده:

«انَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتى‌ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرينَ»[٢]

كسانى كه از عبادت من تكبّر ورزند بزودى با ذلّت وارد دوزخ مى‌شوند.

از اين رو امام باقر ٧ در دعاى سحر ماه مبارك رمضان مى‌گويد:

«اللَّهُمَّ انّى‌ اسْئَلُكَ خُشُوعَ الْايمانِ قَبْلَ خُشُوعِ الذُّلِّ فِى النَّارِ»[٣]

خدايا من از تو خشوع ايمان را پيش از خشوع ذلّت در آتش مى‌خواهم.

[١] - وسائل‌الشيعه، ج ٤، ص ١١٢٥

[٢] - مؤمن( ٤٠)، آيه ٦٠

[٣] - مفاتيح الجنان، حاج شيخ عباس قمى، اعمال ماه مبارك رمضان