اخلاق عبادى - مقدس نيا، محمد - الصفحة ٥٠ - درس پنجم خشوع در عبادت

درس پنجم: خشوع در عبادت‌

يكى ديگر از فضايل ارزشمندى كه در حوزه مسائل مربوط به اخلاق عبادى مطرح است، «خشوع» در عبادت است. «خشوع» عبارت است از ابراز فروتنى و تذلّل باطنى و ظاهرى در قلب و جوارح، به‌گونه‌اى كه آرامشى توأم با تواضع، توجّه كامل به خداوند و انقطاع از غير او وجود انسان را فراگيرد.[١]

از رسول خدا ٦ پرسيدند، خشوع چيست؟ حضرت فرمود:

«التَّواضُعُ فِى الصَّلاةِ وَ أَنْ يُقْبِلَ الْعَبْدُ بِقَلْبِهِ كُلِّهِ عَلى‌ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ»[٢]

فروتنى در نماز و اين كه بنده با تمام قلبش متوجّه پروردگارش باشد.

امام خمينى قدس سره نيز در تبيين معناى خشوع مى‌فرمايد:

يكى از امورى كه از براى سالك در جميع عبادات، خصوصاً نماز كه سرامد همه عبادات است و مقام جامعيّت دارد لازم است، خشوع است و حقيقت آن عبارت است از خضوع تامّ ممزوج با حبّ يا خوف.[٣]

گر چه مهم اين است كه عابد در حال نماز، ذكر و دعا در برابر خداوند خاشع باشد، ليكن اگر چنين حالتى همواره براى انسان حاصل شود و به‌صورت ملكه‌اى روحى درآيد و خُلق او گردد، بسى بهتر و ارزنده‌تر خواهد بود. در اين صورت انسان خود را در محضر و منظر خدا مى‌بيند و هر عملى را خاضعانه و خاشعانه به ياد او و براى او انجام مى‌دهد.

[١] - مجمع‌البحرين، طريحى، ج ١، ص ٦٥٠

[٢] - مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٩٨، آل‌البيت

[٣] - آداب‌الصلوة، امام خمينى قدس سره، ص ١٣