اخلاق عبادى - مقدس نيا، محمد - الصفحة ١٥٧ - درجات تفكر

«أَفْضَلُ الْعِبادَةِ إِدْمانُ التَّفَكُّرِ فِى اللَّهِ وَ فى قُدْرَتِهِ»[١]

برترين عبادت‌ها، انديشه درباره خدا و قدرت اوست.

امام خمينى قدس سره درباره ارزش و قداست انديشه درباره خداوند مى‌فرمايد:

... [درجه‌] اول، تفكّر در حق و اسماء و صفات و كمالات اوست و نتيجه آن، علم به وجود حق و انواع تجلّيات است كه از آن به اعيان و مظاهر رخ دهد. و اين افضل مراتب فكر و اعلى‌ مرتبه علوم و اتقن مراتب برهان است، زيرا كه از نظر به ذات علّت و تفكّر در سبب مطلق، علم به او و مسبّبات و معلولات پيدا شود ....[٢]

برخى به غلط، چنين پنداشته‌اند كه مطلق تفكّر درباره ذات اقدس الهى براى بشر ممنوع بوده كسى حق ندارد حتّى براى كسب و ازدياد معرفت خود و اثبات وجود الهى و تنزيه و تقديس آفريدگار جهان، درباره حضرتش بينديشد. حضرت امام خمينى قدس سره اين عقيده را تصوّرى باطل دانسته در ردّ آن مى‌فرمايد:

بايد دانست كه اين‌كه ما گفتيم «تفكّر در ذات و اسما و صفات»، ممكن است جاهل گمان كند كه تفكّر در ذات ممنوع است به حسب روايات و نداند كه آن تفكُّر كه ممنوع است، تفكّر در اكتناه ذات‌[٣] و كيفيت آن است، چنانچه از روايات شريفه استفاده مى‌شود ... و امّا نظر در ذات براى اثبات وجود و توحيد و تنزيه و تقديس آن، غايت ارسال انبيا و آمال عرفا بوده و قرآن كريم و احاديث شريفه مشحون از علم به ذات و كمالات و اسماء الهى و كتب معتبره اخبار مثل اصول كافى و توحيد شيخ صدوق، غور در اثبات ذات و اسماء و صفات نموده‌اند.[٤]

٢- تفكّر در نظام هستى (آفاق و انفس)

يكى ديگر از درجات تفكّر، انديشه در لطايف و دقايق آفرينش و اتقان و استحكام نظام آفرينش است. چنين تفكّرى به‌خودى خود در كمال‌يابى انسان، رهاساختن جان از چنگ‌

[١] - اصول كافى، ج ٢، ص ٥٥

[٢] - چهل حديث، ص ١٦٥

[٣] - اكتناه ذات/ پى بردن به كنه ذات

[٤] - چهل حديث، ص ١٦٦