مس را ضريبه‌هايى (درصدها) است: حمراء بزرگ ٥/ ٢ رطل به رطل مصرى، و سلطانيه ٥/ ١ رطل، سفريه ٢/ ١ ١ رطل، چينى ٤/ ١ ٢ رطل، چراغ ٦ رطل، چراغ پايه ٨ رطل، قالب هناب (؟) ٩ اوقيه و طبق مفرغ يك دست ٤/ ١ ٢ رطل است.

آهنگران‌

آهنگران نبايد كارد و مقراض و كلبتين (انبر) و مانند آن را از نرم- آهن‌[٢] بسازند، زيرا قابل انتفاع نيست و بعضى آن را به نام فولاد به مشترى عرضه مى‌كنند كه تدليس است و ميخ‌هاى كج و دور انداخته را به ميخ تازه نياميزند بلكه آنها را رنگ زنند و جدا دارند تا موجب اشتباه نشود.

محتسب بايد در ساختن انواع ميخ و بيل و كلنگ و گاوآهن و همه ابزارهاى آهنى مراقبت كند و متقلب را تعزير كند و برملا سازد و اگر تكرار كند از ميان مسلمانان تبعيدش كند.

[١]- مفرغ در مقابل مسكوك است مثلا درهم مفرغ درهمى است كه در قالب ريخته شود اما مسكوك نباشد. ر ك: اقرب الموارد.

[٢]- در متن« ارمهان» است، در فهرست لغات كتاب به معنى نرم آهن آمده و بى‌شك مصحف نرم آهن است. دزى در ذيل قواميس العرب گويد:« نرم آهن لغة يعنى آهن نرم، معرب آن نرماهن و آن به نوعى از آهن نرم اطلاق شود» نظامى گويد:

سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً		و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ‌
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى‌		برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ)