پيش از به كار بردن آنها مراقبت كند و يكى از اهل خبرت را كه به انواع عقاقير آشنا باشد و نيز صالح و نيكوكار باشد بدين كار بگمارد و آنان را به استفاده از بهترين مواد وادار كند، و در مورد استعمال عقاقير از دستور «ابن البيان» يا «ابن التلميذ» پيروى كنند، چه اين دستور سودمندتر است، و چگونگى هر آرد يا عصاره نيز به خوبى روشن نيست.

درباره گياه راوند بايد مراقبت كرد. برخى از شربت‌سازان شيرين- بيان ترك را در آب سبزيجات مى‌خوابانند، سپس آن را مى‌فشارند و مجوف مى‌كنند و آن را به نام راوند چينى مى‌فروشند كه اين كار تقلب است. راوند سه گونه است: دو گونه آن‌كه چينى و زنگى است به نام راوند قديم و يكى كه راوند تركى است به نام راوند جديد معروف است. اما راوند چينى را كه بهترين و سودمندترين همه آنهاست از سرزمين چين مى‌آورند و آورندگان آن نقل مى‌كنند كه آن ريشه گياهى شبيه گوش فيل (قلقاس)[١] است كه به هنگام درآوردن آن ريشه را دو يا سه پاره مى‌كنند و پس از سوراخ كردن در نخ مى‌چينند و مى‌آويزند تا خشك و جامد شود.

خصوصيات راوند چينى آن است كه تكه چوبهايى ستبر، و هر تكه آن به اندازه كف دست يا نزديك به آن است. رنگ آن خاكسترى همراه با قرمز تند است و رنگ مقطع آن زرد و به رنگ خدنگ (خلنج) و جوهر آن سبك و سست است. چون مقدارى از آن را بجوند چسبندگى پيدا مى‌كند و مزه گس و تلخ و تند دارد. اگر از جويده آن به دست بمالند، رنگ زرد زعفرانى خواهد داشت و بهترينش آن است كه جوهر متكاثف و مزه گس شديد نداشته باشد و مقطع آن از شيرين بيان سالم‌تر باشد. و در غير اين صورت مغشوش است.

راوند زنگى و تركى در رنگ و مزه و بو و منفعت مغاير راوند چينى است. راوند شامى در عمان واقع در شام مى‌رويد و آن رگهايى است چوبى‌

[١]- ر ك: صفحه ٧٨ همين كتاب.