در مكتب اهل بيت - معاونت امور فرهنگى مجمع جهاني اهل بيت - الصفحة ١٤٠ - ثانيا از راه عقلى
ثانياً: از راه عقلى:
براهينى وجود دارد كه بر اساس آن، امام (ع)- به حسب مقام نورانى اش- كاملترين انسان عصر خويش و مظهر تامّ اسما و صفات الهى است و به طور بالفعل به همه وقايع فردى و شخصى علم دارد و به حسب گوهر وجودى اش به هر سو روى گرداند، همه حقايق براى او آشكار مىگردد.
اين براهين با يك سلسله مسائل عقلى، درهم پيچيده است كه سطح آن بالاتر از اين مقاله است و لذا آن را به بحثى ديگر وامى گذاريم.
در اين جا نكتهاى هست كه بايد به آن توجّه كنيم: چنين علمى- كه با ادلّه عقلى و نقلى ثابت شد- غير قابل تخلّف، يا تغيير است و در اصطلاح، علم به چيزهايى است كه در لوح محفوظ، ثابت است و يا با خبر بودن از امورى است كه قضاى خداوند به آن تعلّق گرفته است.
لازمه بيان فوق اين است كه: هيچ گونه رابطهاى بين متعلّقات اين علم و هر نوع تكليف وجود ندارد؛ زيرا متعلّقات اين علم، حتمى الوقوعند. همچنين ارتباطى بين اراده انسان و متعلّقات اين علم وجود ندارد؛ زيرا هرگاه رابطه بين تكليف و فعل، رابطه امكانى باشد و انجام و ترك آن، هر دو در اختيار مكلّف باشد، خواست و اراده انسان به آن فعل تعلّق مىگيرد، امّا اگر فعلى حتمى الوقوع و متعلّق قضاى حتمى الهى باشد، محال است كه مورد تكليف واقع شود.