دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٢٨ - بررسى سند

هشت. بررسى گزارشى ديگر در باره حديث ثقلين‌

در برابر متن متواتر حديث ثقلين كه در آن، پيامبر خدا امّت را به تمسّك به قرآن و عترت توصيه مى‌فرمايد، در برخى از منابع حديثى به جاى «عترت»، «سنّت» آمده است، چنان كه مالك در الموطّأ از پيامبر صلى الله عليه و آله به طور مُرسَل، چنين نقل كرده است:

تَرَكتُ فيكُم أمرَينِ لَن تَضِلُّوا ما مَسَكتُم بِهِما: كِتابَ اللَّهِ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ.[١]

دو چيز را در ميان شما برجا گذاشتم كه اگر به آن دو چنگ زنيد، هرگز گم‌راه نمى‌شويد: كتاب خدا و سنّت پيامبرش.

حاكم، در المستدرك‌، روايت را اين گونه آورده است:

يا أيُّهَا النَّاسُ! إنِّى قَد تَرَكتُ فيكُم ما إن اعتَصَمتُم بِهِ فَلَن تَضِلُّوا أبَداً: كِتابَ اللَّهِ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ.[٢]

اى مردم! من در ميان شما چيزى را بر جاى گذاشتم كه اگر به آن چنگ بزنيد، هرگز گم‌راه نمى‌شويد: كتاب خدا و سنّت پيامبرش.

با عنايت به ناهمگونى اين دو متن با گزارش مشهور حديث ثقلين، بررسى آنها، ضرورى است.

بررسى سند

الف. مهم‌ترين مصدرِ «كِتابَ اللَّهِ وَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ‌»، الموطّأ مالك است كه اين روايت را به گونه مُرسَل، نقل كرده است. با توجّه به اين كه هيچ يك از اصحاب صحاح ششگانه، چنين نقل نكرده‌اند و منابعى مانند: صحيح مسلم‌، سنن الترمذى‌، سنن‌

[١]. الموطّأ: ج ٢ ص ٨٩٩ ح ٣.

[٢]. المستدرك على الصحيحين: ج ١ ص ١٧١ ح ٣١٨، السنن الكبرى‌: ج ١٠ ص ١٩٤ ح ٢٠٣٣.