دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ

پيشگفتار

سپاس از همكاران

مقدمه مترجم

1 دانشنامه امام مهدىعليه السلام در يك نگاه

بخش اول مهدويت از نگاهى كلى

1 - 1 تداوم رهبرى الهى

1 - 2 تداوم امامت در نسل پيامبر صلى الله عليه و آله

1 - 3 شمار رهبران الهى پس از پيامبر صلى الله عليه و آله

1 - 4 وجوب شناخت امام مهدى عليه السلام

1 - 5 بشارات قرآن

بخش دوم زندگىنامه امام مهدى عليه السلام

2 - 1 نياكان

2 - 2 ولادت

2 - 3 نام

2 - 4 سيما

2 - 5 طول عمر

2 - 6 ويژگىها

2 - 7 پاسخ برخى پرسشها

بخش سوم غيبت امام مهدى عليه السلام

3 - 1 پيشگويى در باره غيبت

3 - 2 حكمت غيبت

3 - 3 بركات غيبت

بخش چهارم سفرا و وكلاى امام مهدى عليه السلام

4 - 1 نهاد وكالت

4 - 2 فضاى جامعه اسلامى

4 - 3 نايبان خاص

4 - 4 مدعيان دروغين

بخش پنجم توقيعات امام مهدى عليه السلام

5 - 1 توقيعات اعتقادى و سياسى

5 - 2 توقيعات فقهى

5 - 3 توقيعاتى حاكى از كرامت

5 - 4 توقيعات گوناگون ديگر

بخش ششم ديدار با امام مهدى عليه السلام

6 - 1 ديدار با امام عليه السلام پيش از غيبت

6 - 2 ديدار با امام عليه السلام در دوران غيبت صغرا

6 - 3 ديدار با امام عليه السلام در ايام غيبت كبرا

6 - 4 عنايت امام عليه السلام به شمارى از علما و مراجع تقليد

6 - 5 خاطراتى از نگارنده

بخش هفتم وظايف مسلمانان در روزگار غيبت

7 - 1 انتظار

7 - 2 صبر

7 - 3 پايدارى

7 - 4 دعا براى فرج

7 - 5 زمينهسازى

بخش هشتم دعا، توسل و استخاره

8 - 1 دعاهاى پدر و اجداد امام

8 - 2 دعاهاى امام

8 - 3 دعا براى امام در اعياد

8 - 4 دعا براى امام در ماه رمضان

8 - 5 دعا در روز جمعه

8 - 6 دعا براى امام در ساير اوقات

8 - 7 دعا براى امام در هر حال

8 - 8 دعاهاى مأثور از امام مهدى عليه السلام

8 - 9 استخاره

8 - 10 توسل

بخش نهم زيارات

9 - 1 زيارتنامههاى امام مهدى عليه السلام

9 - 2 زيارتهاى منسوب به امام

بخش دهم نشانههاى ظهور

10 - 1 نشانههاى حتمى

10 - 2 نشانههاى غير حتمى

10 - 3 رجعت

بخش يازدهم قيام

11 - 1 زمان قيام

11 - 2 مكان قيام

11 - 3 سيماى امام هنگام قيام

11 - 4 ياران امام

11 - 5 عيسى بن مريم عليه السلام در كنار امام مهدى عليه السلام

11 - 6 پرچم امام

11 - 7 سخنان امام در آغاز قيام

11 - 8 برخورد با دشمنان اسلام

11 - 9 پاسخ به چند پرسش

بخش دوازدهم سيره حكومتى

12 - 1 مبانى سيره حكومتى مهدوى

12 - 2 اصلىترين سياستها

12 - 3 سياستهاى فرهنگى

12 - 4 سياستهاى اجتماعى

12 - 5 سياستهاى اقتصادى

12 - 6 سياستهاى قضايى

بخش سيزدهم نمونههايى از سرودههاى مهدوى

بخش چهاردهم كتابشناسى مهدويت

14 - 1 مهدويتنگارى تا قرن دوازدهم

14 - 2 مهدويتنگارى پس از قرن دوازدهم

2 مراحل تحقيق و تدوين دانشنامه

1 اخذ و تدوين متن

1 - 1 گردآورى نخستين

1 - 2 تدوين اوليه

1 - 3 طراحى مؤلف

2 تكميل پژوهش

2 - 1 نقد

2 - 2 تخريج، مستندسازى و انتخاب متن مناسبتر

2 - 3 نگارش تحليل و توضيح

3 افزودههاى پژوهشى

4 تدوين نهايى

5 ترجمه

نكات پايانى

3 ويژگىهاى دانشنامه امام مهدىعليه السلام

1 بهرهگيرى از تجربه نگارش دو دانشنامه

2 اعتبارسنجى مضاعف منابع

3 استناد گسترده به منابع فريقين

4 نقد و ارزشيابى دلايل غير نقلى مهدويت

5 جامعيت و گزيدهنگارى

6 تبيين و تحليل

7 نقد و بررسى

8 تبيين عقايد ديگران در باره منجى

9 جمعبندى و تحليل گزارشهاى متعارض

10 پاسخگويى به پرسشها و شبههها

11 ارائه گزيدهاى از سرودههاى مهدوى در پانزده قرن

12 تنظيم منطقى و آسانياب

13 برطرف كردن نيازهاى فرعى پژوهشگر

14 هشدار در باره خرافهگرايى

15 روش دانشنامه در تكريم معصومان

4 رويكردهاى پژوهشى در مهدويتنگارى

1 رويكرد نقلى

2 رويكرد نقلى - عقلى

2 - 1 شيخ مفيد(م 413 ق)

2 - 2 سيد مرتضى(م 436 ق)

2 - 3 شيخ طوسى(م 460 ق)

2 - 4 خواجه نصيرالدين طوسى(597 - 672 ق)

2 - 5 صدرالدين شيرازى(979 - 1050 ق)

2 - 6 شهيد سيد محمدباقر صدر(1353 - 1400 ق/ 1313 - 1359 ش)

2 - 7 آية الله جوادى آملى

3 رويكرد عرفانى - صوفى

3 - 1 محيى الدين ابن عربى(560 - 638 ق)

3 - 2 عطار نيشابورى(م 618 ق)

3 - 3 مولوى(604 - 672 ق)

3 - 4 نورالدين عبدالرحمان جامى(817 - 897 ق)

3 - 5 علاء الدوله سمنانى(قرن 7 و 8)

اشاره عرفا به روايات مهدويت

تحليل و جمع بندى

5 مهدويت از نگاه اهل سنت

پيگيرى روايات مهدوى در منابع روايى اهل سنت

1 آبرى شافعى(م 363 ق)

2 دهلوى(م 1052 ق)

3 سفارينى(م 1188 ق)

4 شوكانى(م 1250 يا 1255 ق)

5 عبد المحسن عباد

نقاط اشتراك

1 منجى موعود

2 تبار منجى

3 نام منجى

4 لقب منجى

5 وقت ظهور منجى

6 قيام و پيروزى منجى

7 همراهى عيسى عليه السلام با منجى

8 جهان پس از قيام منجى

نقاط اختلاف

1 نام پدر امام مهدى عليه السلام

2 از نسل امام حسن يا امام حسين عليهما السلام

3 ولادت و مدت عمر او

6 منجى موعود در اديان ابراهيمى

معرفى عهدين

1 پيشگويىهاى تورات در باره ظهور منجى

1 - 1 شخصيت منجى(ماشيح)

1 - 2 نصوص مرتبط با ظهور منجى

1 - 3 علامات ظهور منجى

1 - 4 بركات ظهور منجى

1 - 4 - 1 تحقق امنيت

1 - 4 - 2 پايان شرك و گناه

1 - 4 - 3 فراگير شدن خداشناسى

1 - 4 - 4 فراگير شدن خداپرستى

1 - 4 - 5 همزيستى مسالمتآميز

2 پيشگويىهاى انجيل از ظهور منجى

2 - 1 بشارت به ظهور منجى

2 - 2 نشانههاى ظهور منجى

2 - 2 - 1 گسترش جنگافروزى، قحطى و بيمارىهاى واگيردار

2 - 2 - 2 ويرانى هيكل سليمان

2 - 2 - 3 تاريكى خورشيد و ماه و ستارگان(اختلال در نظام طبيعت)

2 - 2 - 4 ظهور مسيحان و انبياى دروغين

2 - 2 - 5 ناگهانى بودن ظهور

2 - 2 - 6 جنگ آرماگدون(هرمجدون)

2 - 3 بركات ظهور منجى

3 تشابه پيشگويىهاى عهدين ومنابع اسلامى

3 - 1 ويژگىهاى منجى و جهان پس از ظهور

3 - 2 حوادث قبل از ظهور

7 منجى موعود در اديان غير ابراهيمى

يك منجى در آيين زرتشت

دو منجى در آيين هندو

سه منجى در آيين بودا

چهار منجى در اديان چينى

8 نامهاى منجى موعود در اديان

1 يهوديت و مسيحيت

2 دين زرتشت و ديگر اديان كهن ايرانى

3 اديان هندى

الف - گزارش نجم الثاقب

ب - گزارش«او خواهد آمد»

9 مهدويت در نگاشتههاى مستشرقان

مهدويت در آثار مستشرقان

زمينهها و ابعاد اهميت

سير تاريخى و قلمرو جغرافيايى

1 مهدويت در مطالعات اروپايى

2 مهدويت در مطالعات آمريكايى

3 مهدويت در مطالعات يهودى - اسرائيلى

ادوار تاريخى و رويكردها

دوره اول تشكيك و اسطورهپندارى مهدويت

دوره دوم تنوع رهيافت

1 رهيافت سياسى و جامعهشناختى

2 رهيافت عرفانى - معنوى به مهدويت

روششناسى مهدويتپژوهى در غرب

روش تاريخى

روش پديدارشناسانه

1 عدم جامعنگرى

2 ضعف مصادر و منابع

3 حيات هورقليايى امام غايب

مسائل و شبهات

10 مهدويت و جهانى شدن

جهانى شدن در منابع دينى

الف - دولت جهانى در قرآن كريم

ب - دولت جهانى در احاديث

جهانى شدن در دوره معاصر

ديدگاههاى شكلى جهانى شدن

1 پروژه جهانى شدن

2 فرايند جهانى شدن

3 پديده جهانى شدن

چالشها و فرصتهاى جهانى شدن

ريشههاى تاريخى جهانى شدن

نقد مبانى فكرى جهانىسازى غربى

1 انسانمحورى

2 سكولاريسم(جداانگارى دين از سياست و زندگى اجتماعى)

3 ليبراليسم(آزادى بدون محدوديت)

4 حسگرايى و تجربهگرايى

5 ديد استكبارى

امتيازات طرح اسلام

11 دلايل غير نقلى بر ضرورت وجود امام مهدىعليه السلام

1 برهان فطرت

2 برهان قاعده لطف

3 برهان امكان اشرف

4 برهان ضرورت پرستش

5 برهان واسطه فيض

6 برهان علت غايى

7 برهان نظام اصلح(عنايت)

8 برهان عدم تبعيض در فيض

9 برهان استقراء تام

10 برهان رئيس مدينه فاضله

11 برهان حساب احتمالات

12 برهان مظهر جامع

13 برهان تجلى اعظم

14 برهان تقابل الوهيت و عبوديت

جمعبندى

12 گزارههاى اعتقادى و گزارههاى تاريخى مهدويت

الف - گزارههاى اعتقادى مباحث مهدوى

ويژگىهاى موضوعات اعتقادى در مباحث مهدوى

ب - گزارههاى تاريخى مهدوى

چند نكته مهم در مهدويتپژوهى

خلاصه سخن

بخش يكم امام مهدىعليه السلام در پرتو ادله كلى

فصل يكم استمرار امامت

1/ 1 زمين از پيشوايان هدايت عليهم السلام خالى نمىماند

1/ 2 زمين از حجت، خالى نمىماند

1/ 3 حجت، يا آشكار و به نام است و يا پنهان و گمنام

1/ 4 هر ستارهاى كه ناپديد شود، ستارهاى ديگر طلوع مىكند

1/ 5 در هر نسلى، دادگرى دانا از اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله وجود دارد

پژوهشى در باره تداوم رهبرى در همه عصرها

نقد دلايل نفى استمرار امامت

1 دلايل دوران فترت

فصل دوم حديث ثقلين

2/ 1 حديث ثقلين، به روايت پيروان اهل بيت عليهم السلام

2/ 2 حديث ثقلين، به روايت اهل سنت

2/ 3 جايگاههاى صدور حديث ثقلين

الف - عرفات

ب - منا

ج - مسجد خيف

د - مسجد الحرام

ه - غدير خم

و - آخرين سخنرانى پيامبر صلى الله عليه و آله

ز - واپسين لحظات زندگى پيامبر صلى الله عليه و آله

2/ 4 معناى«عترت» و«اهل بيت»

پژوهشى در باره حديث ثقلين

يك متن حديث ثقلين

دو راويان حديث ثقلين

الف - راويان حديث ثقلين از ميان اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله

ب - راويان حديث ثقلين از ميان اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله

ج - راويان حديث ثقلين از ميان تابعين

د - راويان حديث ثقلين از قرن دوم تا قرن چهاردهم

سه صحت و صدور حديث ثقلين

چهار موارد صدور حديث ثقلين

پنج مقصود از«عترت» و«اهل بيت»

اهل بيت، در آيه تطهير

شش معناى حديث ثقلين

1 عصمت اهل بيت عليهم السلام

2 مرجعيت علمى اهل بيت عليهم السلام

3 تلازم مهجوريت اهل بيت و قرآن

هفت دلالت حديث ثقلين بر امامت امام مهدى عليه السلام

هشت بررسى گزارشى ديگر در باره حديث ثقلين

بررسى سند

چند نكته

فصل سوم احاديث شمار امامان

3/ 1 روايتهاى دوازده خليفه

الف - روايت جابر بن سمره

ب - روايت ابو جحيفه

ج - روايت عبد الله بن عمر

د - روايت عبد الله بن عمرو بن عاص

ه - روايت عبد الله بن ابى اوفى

و - روايت انس

3/ 2 روايات دوازده امير

پژوهشى در باره احاديث مربوط به دوازده خليفه

1 ارزيابى سند احاديث

2 زمان و مكان صدور حديث

3 اختلاف در متن احاديث

4 مقصود از«دوازده خليفه»

شمارى از آراى غير منطبق بر خلفاى دوازده گانه

نظريه اول حكام دوران اقتدار سياسى اسلام

نقد نظريه اول

نظريه دوم حاكمان صدر اسلام تا عصر عمر بن عبد العزيز

نقد نظريه دوم

نظريه سوم دوازده خليفه نامشخص تا قيامت

نقد نظريه سوم

نظريه چهارم خلفاى بنى اميه

نقد نظريه چهارم

نظريه پنجم امارت دوازده امير در يك زمان

نقد نظريه پنجم

پاسخ به دو اشكال

3/ 3 روايات«دوازده امام»

يادداشت

3/ 4 روايات«دوازده وصى»

3/ 5 روايات«دوازده محدث»

3/ 6 روايات«دوازده هدايت يافته»

3/ 7 روايات«به شمار دوازده نقيب بنى اسرائيل»

3/ 8 روايتهاى دربردارنده شمار و نام امامان

3/ 9 حديث لوح

تحقيق در باره حديث لوح

الف - مباحث مرتبط با سند

ابو الجارود

وضعيت حديثى و رجالى

مذهب ابو الجارود

ب - بررسى متن حديث لوح

3/ 10 حديث خضر عليه السلام

3/ 11 حديث اسلام ناب

3/ 12 دعاى حاجتطلبى

دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣١٠ - ج - راويان حديث ثقلين از ميان تابعين

صادق عليه السلام،[١] امام رضا عليه السلام‌[٢] و امام هادى عليه السلام‌[٣]، اين حديث را روايت كرده‌اند.

ج- راويان حديث ثقلين از ميان تابعين‌

علاوه بر شمارى از اهل بيت عليهم السلام و اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله كه نامشان گذشت، هفده تن از طبقه بعد از اصحاب پيامبر خدا- كه اصطلاحاً «تابعين» ناميده مى‌شوند- حديث ثقلين را به طبقه پس از خود، منتقل كرده‌اند.[٤] آنان عبارت اند از:

١. اصبغ بن نباته‌

٢. حارث هَمْدانى‌

٣. حبيب بن ابى ثابت‌

٤. حسن بن حسن بن على بن ابى طالب‌

٥. حنش بن معتمِر

٦. عبد الرحمان بن ابى سعيد

٧. عبد اللَّه بن ابى رافع‌

٨. عطيّة بن سعيد عوفى‌

٩. على بن ربيعه‌

١٠. عمر بن على بن ابى طالب‌

١١. عمرو بن مسلم‌

١٢. فاطمه بنت على‌

١٣. قاسم بن حَسّان‌

١٤. مسلم بن صبيح‌

[١]. ر. ك: الكافى: ج ١ ص ٢٩٣ ح ٣، كمال الدين: ص ٢٤٤، تفسير العيّاشى: ج ١ ص ٥ ح ٩، مختصر بصائر الدرجات: ص ٩٠.

[٢]. ر. ك: عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج ١ ص ٢٢٩ ح ١، بحار الأنوار: ج ١٠ ص ٣٦٩ ح ١٨.

[٣]. ر. ك: تحف العقول: ص ٤٥٨، الاحتجاج: ج ٢ ص ٤٨٨ ح ٣٢٨.

[٤]. نفحات الأزهار: ج ٢ ص ٩٠.