دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٠٣ - ب - بررسى متن حديث لوح

١. چون يازده نفر از دوازده وصى پيامبر صلى الله عليه و آله از فرزندان فاطمه عليها السلام بوده‌اند، اين وصف تغليبى در باره آنان آمده است.

٢. احتمال ديگر، آن است كه با توجّه به معلوم و يقينى بودن وصايت امام على عليه السلام، جابر بن عبد اللَّه درصدد شمارش بقيه اوصيا و نام بردن از آنها بوده و در شمارش، اشتباه كرده است.

بدين سبب، او تصريح مى‌كند كه سه نام «محمّد» و سه نام «على» در اين مجموعه بود. مسلّم است كه او امام على عليه السلام را جزو اين افراد نشمرده است و تنها به امام زين العابدين، امام رضا و امام هادى عليهم السلام اشاره كرده است.

٣. احتمال ديگر، آن است كه به جهت شهرت و انس شيعيان با دوازده امام و وصى، در گزارش‌هاى پسين در نقل به معناى احاديث، «احد عشر» به «اثنا عشر» تبديل شده است. اين تغيير سهوى، به سبب سبق ذهنى مخاطبان و شهرت اصطلاح دوازده امام است.

٤. در گزارش‌ ارشاد و كمال الدين‌، اشكالات پيشين راه ندارد. شيخ مفيد در كتاب‌ ارشاد، عبارت جابر را اين گونه نقل كرده است: «أسماء الأوصياء والأئمّة من ولدها؛ يعنى حديث لوح، در صدد بيان اوصياى پيامبر صلى الله عليه و آله و امامان از نسل فاطمه عليها السلام بوده است». در كتاب‌ كمال الدين‌ نيز به نقل از فاطمه عليها السلام آمده است:

هذِهِ أسماءُ الأوصِياءِ أوّلُهُم ابنُ عَمّى وأحَدَ عَشَرَ مِن وُلدى آخرُهم القائم.

اين، اسامى اوصيا [ى پيامبر صلى الله عليه و آله‌] است كه اوّلين آنان عموزاده من است و سپس يازده فرزندم و آخرين آنها نيز قائم است.

خلاصه سخن آن كه: با عنايت به نكات ياد شده و روشنى دلالت حديث لوح بر مشخّصات امامان اهل بيت عليهم السلام، اين حديث، يكى از ادلّه معتبر بر امامت آنان بويژه امام مهدى عليه السلام است.