دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٤٩ - ٤ مقصود از«دوازده خليفه»

ايشان، آنان را به عنوان خلفاى شايسته خود، معرّفى نموده است.

از نگاه پيروان اهل بيت عليهم السلام، پاسخ اين سؤال، روشن است؛ زيرا آنان بر اين باورند كه خلفاى دوازده‌گانه پيامبر صلى الله عليه و آله، دوازده تن از اهل بيت ايشان اند كه اوّلين آنها امام على عليه السلام و آخرين آنها امام مهدى عليه السلام است كه هم‌اكنون، زنده است و روزى، جهان را پُر از عدل و داد خواهد كرد.[١]

محدّثان اهل سنّت با اين كه حديث جابر بن سَمُره را صحيح مى‌دانند، پاسخ روشنى براى تبيين مصاديق خلفاى دوازده‌گانه ندارند، تا آن جا كه ابن جوزى در كتاب‌ كشف المشكل‌ مى‌گويد:

اگر چه در باره اين حديث جستجوى بسيار كردم و در مورد آن سؤال نمودم، ليكن كسى را نيافتم كه مقصود [واقعى‌] آن را بداند.[٢]

مهلّب نيز چنين تصريح مى‌نمايد:

كسى را نيافتم كه به معناى حقيقى اين حديث، رسيده باشد.[٣]

همچنين ابن حجر، اجمالًا عدم فهم حديث ياد شده را تأييد مى‌كند.[٤]

البتّه عدّه‌اى از جمله افراد ياد شده خواسته‌اند كه مقصود از خلفاى دوازده‌گانه را هر چند به صورت احتمال، بيان كنند؛ ليكن با تأمّل در آنچه گفته‌اند، مشخّص مى‌گردد كه مدّعاى آنان، نه از حيث عدد و نه از حيث ويژگى‌ها، با آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده، قابل انطباق نيست كه در اين جا به شمارى از آرا، اشاره مى‌كنيم.[٥]

[١]. ر. ك: ص ٣٧٩( روايت‌هاى در بر دارنده شمار و نام امامان عليهم السلام).

[٢]. كشف المشكل: ج ١ ص ٤٤٩، فتح البارى: ج ٣ ص ٢١٢.

[٣]. فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١١.

[٤]. فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١٢.

[٥]. براى آگاهى بيشتر، ر. ك: فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١١- ٢١٥ به بعد، المسائل الخلافيّة: ص ١٥- ٣٨.