الصلاة في الكتاب و السنة - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٨٨ - فصل بيست و دوّم آداب كلّى نماز
٣١٠. الإمام الباقر عليه السلام: إذا قُمتَ فِي الصَّلاةِ فَلا تُلصِق قَدَمَكَ بِالاخرى، دَع بَينَهُما فَصلًا، إصبَعًا أقلَّ ذلِكَ إلى شِبرٍ أكثَرِهِ، و اسدِل مَنكِبَيكَ و أرسِل يَدَيكَ، و لا تُشَبِّك أصابِعَكَ و لتَكونا عَلى فَخِذَيكَ قُبالَةَ رُكبَتَيكَ و ليَكُن نَظَرُكَ إلى مَوضِعِ سُجودِكَ.
فَإِذا رَكَعتَ فَصُفَّ في رُكوعِكَ بَينَ قَدَمَيكَ، تَجعَلُ بَينَهُما قَدرَ شِبرٍ، و تُمَكِّنُ راحَتَيكَ مِن رُكبَتَيكَ و تَضَعُ يَدَكَ اليُمنى عَلى رُكبَتِكَ اليُمنى قَبلَ اليُسرى، و بَلِّع أطرافَ أصابِعِكَ عَينَ الرُّكبَةِ، و فَرِّج أصابِعَكَ إذا وَضَعتَها عَلى رُكبَتَيكَ، فَإِذا وَصَلتَ أطرافَ أصابِعِكَ في رُكوعِكَ إلى رُكبَتَيكَ أجزَأَكَ ذلِكَ، و أحَبُّ إلَيَّ أن تُمَكِّنَ كَفَّيكَ مِن رُكبَتَيكَ فَتَجعَلَ أصابِعَكَ في عَينِ الرُّكبَةِ و تُفَرِّجَ بَينَهُما، و أقِم صُلبَكَ و مُدَّ عُنُقَكَ، و ليَكُن نَظَرُكَ إلى ما بَينَ قَدَمَيكَ.
فَإِذا أرَدتَ أن تَسجُدَ فَارفَع يَدَيكَ بِالتَّكبيرِ و خرَّ ساجدًا، و ابدَأ بِيَدَيكَ فَضَعهُما عَلَى الأَرضِ قَبلَ رُكبَتَيكَ، تَضَعُهُما مَعًا، و لا تَفتَرِش ذِراعَيكَ افتِراشَ السُّبُعِ ذِراعَيهِ، و لا تَضَعَنَّ ذِراعَيكَ عَلى رُكبَتَيكَ و فَخِذَيكَ و لكِن تَجَنَّح بِمِرفَقَيكَ، و لا تُلصِق كَفَّيكَ بِرُكبَتَيكَ، و لا تُدنِهِما مِن وَجهِكَ بَينَ ذلِكَ حِيالَ مَنكِبَيكَ، و لا تَجعَلهُما بَينَ يَدَي رُكبَتَيكَ و لكِن تُحَرِّفُهُما عَن ذلِكَ شَيئًا، و ابسُطهُما عَلَى الأَرضِ بَسطًا و اقبِضهُما إلَيكَ قَبضًا، و إن كانَ تَحتَهُما
ثَوبٌ فَلا يَضُرُّكَ، و إن أفضَيتَ بِهِما إلى الأَرضِ فَهُوَ أفضَلُ، و لا تُفَرِّجَنَّ بَينَ أصابِعِكَ في سُجودِكَ و لكِن ضُمَّهُنَّ جَميعًا.
و إذا قَعَدتَ في تَشَهُّدِكَ فَأَلصِق رُكبَتَيكَ بِالأَرضِ و فَرِّج بَينَهُما شَيئًا، و ليَكُن ظاهِرُ قَدَمِكَ اليُسرى عَلَى الأَرضِ و ظاهِرُ قَدَمِكَ اليُمنى عَلَى باطِنِ قَدَمِكَ اليُسرى و إليَتاكَ عَلَى الأَرضِ و طَرَفُ إبهامِكَ اليُمنى عَلَى الأَرضِ، و إيّاكَ و القُعودَ عَلى قَدَمَيكَ فَتَتَأَذّى بِذلِكَ، و لا تَكُن قاعِدًا عَلَى الأَرضِ فَتَكونَ إنَّما قَعَدَ بَعضُكَ عَلى بَعضٍ فَلا تَصبِرَ لِلتَّشَهُّدِ و الدُّعاءِ[٤٥٣].
٣١٠. امام باقر عليه السلام: هنگامى كه در نماز مىايستى، پاهايت را به هم نچسبان و ميانشان فاصلهاى به اندازه حد اقل يك انگشت و حد اكثر يك وجب بده و شانههايت را فرو انداز و دستانت را رها كن و انگشتانت را درهم نياويز بلكه بر رانهايت و در راستاى زانوانت باشند و نگاهت به سجدهگاهت باشد.
هنگامى كه ركوع مىكنى دو پايت را در يك رديف بگذار و ميانشان فاصلهاى به اندازه يك وجب مىدهى و زانوانت را در كف دستانت بگير و دست راستت را بر زانوى راستت و پيش از دست چپت مىنهى و با سر انگشتانت برآمدگى زانويت را نيك در بر گير و هنگامى كه آنها را بر زانوانت نهادى از هم بازشان كن. اگر سر انگشتانت را در ركوع به زانوانت رساندى كفايت مىكند ولى من بيشتر دوست دارم زانوانت را در كف دستانت بگيرى و انگشتانت را بر برآمدگى زانوانت بنهى و آنها را از هم باز كنى. كمرت را راست نگه دار و نگاهت به ميان قدمهايت باشد.
هنگامى كه خواستى به سجده بروى دستانت را به تكبير بلند كن و به سجده بيفت و دستانت را با هم و پيش از زانوانت بر زمين بنه و ساعدهاى دستانت را چون درندگان بر زمين نگستران و بر زانوان و
رانهايت نيز مگذار بلكه با آرنجهايت بال بساز و كف دستانت را به زانوانت نچسبان و به صورتت نيز نزديك مگردان، بلكه ميان آن دو و در راستاى شانههايت باشد، نه روبروى زانوانت بلكه اندكى از آنها انحراف داشته باشد. دستانت را كاملا بر زمين بگستران و (پس از سجده) به سوى خود باز گردان و اگر زير آنها پارچهاى بود اشكالى ندارد، گر چه به زمين رساندنشان بهتر است و در سجده، انگشتانت را از هم باز مكن، بلكه به هم بچسبان.
هنگامى كه براى تشهد نشستى، زانوانت را به زمين بچسبان و كمى ميانشان را باز كن و بايد روى پاى چپت بر زمين باشد و روى پاى راستت بر كف پاى چپت قرار گيرد و سرينت و نيز سر انگشت شست پاى راستت بر زمين باشد و هيچگاه بر هر دو پايت منشين كه به تو آزار مىرساند و نيز با (نشيمنگاه) بر زمين منشين تا بخشى از بدنت بر بخشى ديگر قرار گيرد و نتوانى براى تشهد و دعا صبر كنى.
[٤٥٣] الكافي: ٣/ ٣٣٤/ ١، التهذيب: ٢/ ٨٣/ ٣٠٨ كلاهما عن زرارة.