اشتباه بزرگ در بررسی وقایع سه قرن نخست، آن است که تنها مخالفت گروه اندکی از نزدیکان ائمه _ علیهم السلام _ در کانون توجه قرار گیرد و گزارش‌های پر شمار روایی و پذیرش آن از سوی جمع بسیاری از یاران و خاندان برجسته و سرشناس ائمه به فراموشی سپرده شود.

اشتباه دیگر، آن است که با گزینش گزارش‌های روایی و تاریخی تنها به متونی استناد شود که مخالفت برخی نزدیکان ائمه در آن گزارش شده است؛ حال آن که با مراجعه
کامل به گزراش‌های روایی و تاریخی در می‌یابیم که کسانی چون زید بن علی، عبد الله‌
بن حسن، عبد الله‌ افطح و برخی سران وقف با امامت و نصوص آن آشنا بودند، اما به دلایلی با آن به مخالفت برخاستند. ما در ضمن بررسی دلایل مخالفت آنان گزارش‌های مورد اشاره را می‌آوریم.

دو. بررسی علل مخالفت برخی خاندان و یاران ائمه _ علیهم السلام _ با امر امامت

پس از رحلت پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ ، تند باد حوادث، امت اسلام را در مسیری خلاف آن چه پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ می‌خواست، قرار داد. هر چه زمان می‌گذشت، مسلمانان فاصله بیشتری با سیره و سنت پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ پیدا می‌کردند. دلایل مخالفت خاندان و یاران اهل بیت را باید در لابه‌لای این حوادث جست و جو کرد. آن چه در پی می‌آید، دلایل مرتبط با گزارش‌هایی است که در طرح شبهه به آن اشاره شد.

١. ستیز دستگاه خلافت با سنت پیامبر

پیامبر _ صلّی الله علیه و آله _ از آغازین روزهایی که رسالتش را علنی ساخت، در باره وصایت امام علی _ علیه السلام _ و شایستگی‌های او سخن گفت و بارها در مناسبت‌های مختلف آن را تکرار کرد؛ بدان گونه که هیچ تردیدی در آینده سیاسی امت باقی

[١]. قدیمی‌ترین منابع احادیث امامت در زمان ائمه به نگارش در آمده است. برخی از منابع یاد شده مانند: کتاب سلیم، المحاسن و بصائر الدرجات اکنون در دسترس قرار دارد، اما بسیاری از آنها در جوامع نگارش یافته در قرن چهارم و پنجم جای گرفته و منابع اصلی به مرور زمان از میان رفته است. با این حال، در اسناد احادیث منابع قرن چهارم و پنجم نشانه‌هایی وجود دارد که می‌توان با استفاده از آنها، تعدادی از منابع پیشین را شناسایی نمود (ر.ک: «احادیث اثنا عشر در کتب شیعه از سه قرن نخست»). از این رو، یکی از دلایل رد ادعای «نویسنده» آن است که اگر احادیث امامت ساختگی باشد، باید ائمه _ علیهم السلام _ به آن هشدار داده و ساختگی بودن آن را اعلام نمایند؛ در حالی که چنین گزارش‌هایی وجود ندارد.