علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١١٠ - تحلیل انکار نصوص امامت از سوی برخی نزدیکان اهل بیت
واژه «عاهة» به معنای آفت است یا در بدن او و یا در دین و علم.
بنا بر این، معنای سخن امام صادق _ علیه السلام _ آن است که امام جانشین، فرزند ارشدی است که هم از سلامت جسمی برخوردار باشد و هم در دین و دانش دچار انحراف نباشد. از این رو، میتوان نتیجه گرفت که مقصود آن حضرت از قید «عدم عاهة»، افزون بر سلامت جسمی، همان شرایط اصلی امامت، یعنی کفایت علمی و عصمت است.
اما تقدم فرزند ارشد با استناد به روایت و انطباق با عرف و عادت در زمان امام صادق
_ علیه السلام _ به چنان باور قویی تبدیل شد که برخی از یاران امام صادق _ علیه السلام _ با نادیده گرفتن شرایط و نشانههای امامت، به ویژه وصیت و نصّ امام سابق و نیز فهم نادرست فرمایش آن حضرت، به امامت فرزند بزرگتر آن جناب، یعنی عبد الله گرویدند.
با بررسی کامل گزارشهای تاریخی که وقایع پیش از ادعای امامت عبد الله و پس از آن را روایت کردهاند، در مییابیم عبد الله از امامت برادرش با خبر بوده است. منصور بن حازم و یزید بن اسباط دو روایت از امام صادق نقل کردهاند که آن حضرت در حضور عبد الله، امام کاظم را به امامت معرفی کرده است.[١]
اما عبد الله با این که میدانست جایگاه امامت به برادرش تعلق گرفته، ادعای امامت میکند و هفتاد یا نود روز پس از آن وفات کرد.[٢] امام صادق _ علیه السلام _ پیش از شهادت، ادعای امامت عبد الله را پیشبینی کرده و به امام کاظم _ علیه السلام _ سفارش نمود با توجه به کوتاهی عمر عبد الله از نزاع با برادرش خودداری کند.[٣]
عبد الله بن جعفر، فرزند بزرگتر امام صادق _ علیه السلام _ هم در دانش کاستیهایی داشت و هم در اعتقاد با پدرش مخالف بود[٤] و هم سفارشی از سوی امام صادق
_ علیه السلام _ بر امامت او وجود نداشت. بنا بر این، اگر یاران ششمین امام سخنان آن حضرت را در باب شرایط و نشانههای امامت مدّ نظر قرار داده بودند، در دام انحراف گرفتار نمیشدند.
پیروان عبد الله اگر از ذکاوت، کیاست و بصیرت برخی از یاران امام صادق
_ علیه السلام _ همچون ابو حمزه ثمالی برخوردار بودند، میتوانستند از آخرین وصیت
[١]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٠٩، ح٦؛ المناقب لابن شهر آشوب، ج٣ ، ص٤٣٥.
[٢]. ر.ک: رجال الکشی، ج٢، ص٥٢٤، ش٤٧٢؛ من لا یحضره الفقیه، ج٤، ص٥٤٢.
[٣]. ر.ک: المناقب لابن شهر آشوب، ج٣، ص٣٥١.
[٤]. ر.ک: الإرشاد، ج٢، ص٢١٠.