علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٦ - نظام امام شناسی شیخ مفید و باز خورد آن در حدیث پژوهی او
شمار میرود. نقد منبعمحور پارهای از روایات دالّ بر وجود فراست نیز از آثار مبانی کلامی مفید در حدیث پژوهی اوست. از دیگر مبانی اثرگذار او در این عرصه، عصمت امام از سهو و خطاست که به نقد گستردۀ روایات دالّ بر سهو النبی و باورمندان آن، به صورت مشخص ابن ولید و شیخ صدوق، میانجامد. تردید روایات دالّ بر وجود امام صامت یا احادیث مبنی بر برتری مطلق ائمه بر رسولان سلف از دیگر جلوههای باز خورد مبانی کلامی مفید در ارزیابی حدیث است.
در بخش تبیین و فهم حدیث، دیدگاه او در بارۀ گسترۀ علم امام و ویژه ساختن آن به علم دین باعث شده تا گسترۀ روایات عام علم امام را به علم احکام فروکاهد یا روایات دالّ بر علم امام به آینده، باطن افراد و غیره را معجزه و آیتی گاه گاهی(نه همیشگی و ضروری) و برای اثبات حقانیّت دانسته یا متعلّق آن را اجمالی و کلّی بشمارد. از دیگر مبانی اثرگذار مفید میتوان به دیدگاه او در بارۀ منبع علم امام اشاره کرد. از دیدگاه او، امام علم خویش را از توارث، رؤیای صادقه یا الهام بر میگیرد. بر این پایه، دیگر منابع از جمله توسّم و فراست _ که نصّگرایان آن را از منابع علم امام دانستهاند _ باید به گونهای تأویل گردد. البته گاهی در بحث از شمول منابع علم، از نصّگرایان هم فراتر میرود و اموری چون الهام مستقیم را برای یاران نزدیک ائمه هم میپذیرد؛ حال، آن که صدوق این مطلب را نپذیرفته است.
کتابنامه
_ الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تحقیق: مؤسسة آل البیت، قم: کنگرۀ شیخ مفید، اول، ١٤١٣ق.
_ الإعتقادات، شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابوه، تحقیق: عصام سیّد، بیروت: دار المفید، دوم، ١٤١٤ق.
_ الإفصاح فی إمامة أمیر المؤمنین، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تحقیق: قسم الدراسات الإسلامیة لمؤسسة البعثة، قم: مؤسسة البعثة، اول، ١٤١٢ق.
_ أقسام المولی فی اللسان، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تحقیق: مهدی نجف، بیروت: دار المفید، دوم، ١٤١٤ق.
_ الأمالی، شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، تحقیق: حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم: کنگرۀ شیخ مفید، اول، ١٤١٣ق.
_ اندیشههای کلامی شیخ مفید، مارتین مکدر موت، ترجمه احمد آرام، تهران: دانشگاه تهران،