شاید بتوان این گونه تعبیر کرد که مفید، برآیند این روایات را از هم‌عرضی با علوم ضروری و لازم برای منصب امامت خارج ساخته؛ امّا در عین حال، آنها را یکسر به کناری نیفکنده است، بلکه آن در عرض راه‌های چون نصّ، قدرت‌های معجزه آسا، به عنوان یکی از راه‌های خارق العاده برای تشخیص فردِ امام مطرح ساخته‌اند. گواه روشن این مسأله شیوۀ کاربست این روایات در کتاب الإرشاد است. مفید روایات بسیاری در بارۀ علم تک تک ائمه به آینده آورده است،[١] امّا هوشمندانه آنها را به عنوان دلایل و معجزات، نه صفات و ویژگی‌های ائمه مطرح می‌کند؛ مثلاً به گاه یادکرد علم علی٧ به رخدادهای آینده، می‌نویسد:

از نشانه‌هاى روشن خداوند در امیر المؤمنین و ویژگی‌هایی که از رهگذر آن، او را از دیگران جدا کرد و به امامت، وجوب پیروی و حقانیتش رهنمون شد...خبر دادن علی٧ از اخبار غیبی و رخدادهای آینده است که همان گونه که می‌گفت محقق می‌گردید و بدین سان راستی گفتارش آشکار می‌شد.[٢]

سویۀ دیگر کوشش‌های معناشناسانۀ مفید، تحلیل متعلَّق علم در پاره‌ای از روایات دالّ بر علم امام به آینده است؛ به این معنا که او بر آن رفته است که امام به خودِ رخدادها به صورت مشخص و دقیق عالم نیست.[٣] این مسأله را به صورت خاصّ در روایات دالّ بر علم امام به زمان شهادت یا وفات خود، می‌توان دید. وجود شبهۀ القای در هلاکت، دانشیان بغداد را بر آن داشته تا از مدلول این احادیث قرایتی دیگر داشته باشند. شیخ مفید علم حضرت را به شهادت خود اجمالی می‌داند و معتقد است که روایتی بر علم او به زمان دقیق شهادت خود وجود ندارد[٤] و تصریح می‌کند که اگر حدیثی هم وجود داشته باشد، ممتنع نیست که خداوند او را به صبر بر شهادت و تسلیم در برابر مرگ متعبّد ساخته باشد تا او را به

[١]. علم امام علی به رویدادهای آینده (الارشاد، ج١، ص١١-١٣،١٣-١٧، ٣١٩-٣٢١، ٣٢٢، ٣١٤-٣١٧، ٣٢١-٣٢٢، ٣٢٣-٣٣٠ و ٣٣٢)؛ علم امام صادق به رخدادهای آینده (همان، ج٢، ص١٩٠-١٩٣)؛ علم امام کاظم از رخدادهای آینده (همان، ص٢٥٤-٢٥٥)؛ خبر دادن امام رضا از آینده (همان، ص٢٥٥؛ ٢٥٧؛ ٢٥٨)؛ علم امام جواد به آینده (همان، ص٢٩٣-٢٩٤)؛ خبر امام هادی از آینده (همان، ص٣٠١؛ ص٣٠٤-٣٠٨)؛ علم امام عسکری به آینده (همان، ص٣٢٥، ص٣٢٩-٣٣٣)؛ خبر امام مهدی از آینده (همان، ص٣٥٧، ٣٥٨، ٣٦٣-٣٦٤، ٣٦٥-٣٦٦).

[٢]. همان، ج١، ص٣١٢-٣١٣

[٣]. المسائل العکبریه، ص٦٩-٧٠.

[٤]. همان، ص٧٠.