١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦١ - پژوهشی در روایات «ألفِ باب»

و روایی وصایت امیرالمؤمنین٧ پرداخته _ این گونه است:

محمد بن حسین و غیره، عن سهل، عن محمد بن عیسی و محمد بن یحیی و محمد بن حسین جمیعاً، عن محمد بن سنان، عن اسماعیل بن جابر و عبدالکریم بن عمرو، عن عبدالحمید بن ابی دیلم، عن ابی عبدالله٧.[١]

بررسی این سند، از جهت اشتمال بر «تحویل»[٢] از جهت رجالی نیز اهمیت می‌یابد.
دو نقطه تحویل در این سند دیده می‌شود و مجموعه احتمالات نقل حدیث را به
هشت احتمال می‌رساند. در هر حال، در بررسی سند، محمد بن حسن طائی و محمد
بن یحیی العطار _ که در طبقه اول قرار دارند _ و سهل بن زیاد و محمد بن عیسی بن عبید[٣]
_ که در طبقه دوم جای گرفته‌اند _ قابل اعتماد هستند. سخن در باره محمد بن سنان _ که
در طبقه بعد قرار دارد _ سرانجام، پذیرش روایاتش را نتیجه می‌دهد.[٤] عبدالکریم بن
عمرو بن صالح خثعمی و اسماعیل بن جابر نیز توثیق خاص دارند.[٥] تنها نکته باقی‌مانده، عدم توثیق عبدالحمید بن ابی دیلم است که تشیع او ثابت است و طبق نظر برخی
از رجالی‌ها روایت ابن ابی عمیر از وی به وثاقت او اشعار دارد.[٦] در نهایت، نمی‌توان از
این روایت به سادگی عبور نمود و آن را کنار نهاد. در باره روایت چهارم همین باب _ که سندش عبارت است از «علی بن ابراهیم، عن ابیه و صالح بن سندی، عن جعفر بن بشیر، عن یحیی بن معمر عطار، عن بشیر دهان، عن ابی عبدالله»[٧]_ باید گفت: به غیر از علی بن ابراهیم و پدرش که موثق هستند، صالح بن سندی با تحویل و ضمیمه نسبت قبول به روایاتش، قابل چشم پوشی است.[٨] جعفر بن بشیر توثیق خاص دارد[٩] و حُسن و مدح بشیر دهان نیز به گونه‌ای قابل استفاده است،[١٠] اما سکوت صاحبان رجال در باره یحیی بن معمر


[١]. الکافی، ج١، ص٢٩٣، ح٣.

[٢]. تحویل در لغت به معنای جابه جایی از نقطه‌ای به نقطه دیگر است و در آن دگرگونی از حالت قبلی لحاظ می‌شود. در اصطلاح محدثان تحویل به معنای انتقال از اِسنادی به اسنادی دیگر است. توضیح، آن که اگر یک حدیث دو سند یا بیشتر داشته باشد، همگی در یک سند آورده می‌شود و به تحویل و انتقال یکی به دیگری اشاره می‌شود. (ر.ک: مجمع البحرین، ج٥، ص٣٦٠؛ النهایة فی غریب الحدیث، ج٤، ص١٦٨٠؛ مستدرکات مقباس الهدایة، ص ٢٦٧).

[٣]. رجال الطوسی، ص ٣٨٧، شماره ٥٦٩٩؛ رجال النجاشی، ص٣٣٣، شماره ٨٩٦.

[٤]. معجم رجال الحدیث، ج١٦، ص١٥١، شماره١٠٩١١.

[٥]. رجال الطوسی، ص١٢٤، شماره ١٢٤٦؛ رجال النجاشی، ص٢٤٥، شماره ٦٤٥.

[٦]. معجم ‌رجال ‌الحدیث، ج٩، ص٢٧٠، شماره ٦٢٦٢.

[٧]. الکافی، ج١، ص٢٩٦.

[٨]. الفوائد الحائریة،٢٣١؛ معجم رجال الحدیث، ج٩، ص٦٩، شماره٥٨١٤.

[٩]. رجال النجاشی، ص١١٩، شماره ٣٠٤.

[١٠]. مستدرکات علم الرجال، ج٢، ص٣٩، شماره ٢١٦١.