علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٣ - بررسی و ارزيابی وجوه جمع بين روايات «اهل الذكر»

 

يَا أَهْلَ الْکِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ....[١]

و به ویژه مسیحیان که عیسی را پسر خدا می‌دانند، در برابر این پرسش چنین
پاسخ می‌دهند:

اولاً. هر چند یهود و نصارا منکر نبوت پیامبر خدا بودند، اما بشر بودن انبیا را نه تنها منکر نبودند، بلکه آن را ابراز می‌کردند و اعتراف اهل کتاب به این امر که جملگی انبیا بشر بوده‌اند، برای مشرکان قابل قبول‌تر است؛ چون اهل کتاب دشمن پیامبر خدا _ صلی الله علیه و آله _ و مرجع مشرکان بوده‌اند و اعتراف دشمن برای مشرکان، اطمینان بخش‌تر بوده است.[٢] به همین دلیل، برخی از اهل سنت می‌گویند: دیدگاه اعمش و سفیان بن عیینه _ که بر این باورند که مراد از اهل الذکر مؤمنان به رسالت پیامبر خدا _ صلی الله علیه و آله _ از اهل کتاب‌اند[٣]_ مردود است؛ چون اخبار مؤمنان برای کفار، به خاطر آن که کافران، مؤمنان به رسالت پیامبر خدا _ صلی الله علیه و آله _ از اهل کتاب و غیر اهل کتاب را به دلیل ایمانشان تکذیب می‌کردند و قولشان را جانبدارانه می‌دیدند، حجت نیست.

ثانیاً. حجم پاسخ‌دهندگان از اهل کتاب به پرسش مشرکان در حد تواتر بوده و در این صورت، احتمال کذب و کتمان حقیقت منتفی است.[٤]

در مصادر سنی، علاوه بر دسته اول _ که اهل الذکر را «اهل الکتاب» از
یهود و نصارا قلمداد می‌کنند و دسته دوم _ که آنان را «اهل القرآن» می‌دانند _
دسته سومی از روایات وجود دارد که از امام علی_ علیه السلام _ با دو طریق:
امام باقر _ علیه السلام _ ، از اجدادشان، از امام علی_ علیه السلام _ و حارث، از
امام علی_ علیه السلام _ [٥] و از شخص امام باقر _ علیه السلام _ نیز با چهار طریق: جابر جعفی، فضیل بن یسار، سعد الاسکاف و ابان بن تغلب[٦] و از ابن عباس با یک


[١]. مفاتیح الغیب (التفسیرالكبیر)، ٢٢، ص٤٤؛ تفسیر القرآن العظیم، ج٢، ص٥٧١.

[٢]. سوره مائده، آیه ١٥.

[٣]. سوره مائده، آیه ٧٧.

[٤]. سوره آل عمران، آیه ٧١.

[٥]. الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، ج٣، ص٢٣١؛ المحرر الوجیز فی تفسیر الكتاب العزیز، ج٣، ص٣٩٥؛ الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج٢، ص١٠٤؛ مفاتیح الغیب (التفسیرالكبیر)، ج٢٢، ص١٤٤.

[٦]. جامع البیان عن آی القرآن، ج٨، ص١٠٨؛ المحرر الوجیز فی تفسیر الكتاب العزیز، ج٣، ص٣٩٥.