مسیحیان نیز معتقدند رجعت عیسی و آغاز روز بزرگ و داوری نهایی واقعه‌ای است ناگهانی و هیچ علامتی از وقوع آن خبر نمی‌دهد.[٢] افزون بر این، در دین زرتشت و یهود هم این اعتقاد وجود دارد.[٣]

با این وجود، مسأله رجعت در دوره معاصر مورد بی‌مهری قرار گرفته است و جایگاه شایسته خود را در میان مباحث علمی نیافته است.

رویگردانی از این بحث مهم به دلیل تلاش اهل سنّت در محو این اعتقاد بوده؛ زیرا آنها اعتقاد به رجعت را انکار نموده و آن را جزء عقاید اعراب جاهلی، یهود، نصارا، عقیده هواپرستان و بدعت‌گذاران[٤] دانسته‌اند. آنها حدیث جابر بن زید جعفی را قبول نداشتند، زیرا تنها اتهامش اعتقاد به رجعت بود.[٥] ابن حبان نقل می‌کند که زبان رشید هُجری را به دلیل اعتقادش به رجعت بریدند و او را به دار آویختند.[٦]

برداشت ناصواب موافقان از رجعت دلیلی دیگر بوده است. پیچیدگی مسأله رجعت از یک سو و برداشت ناصواب موافقان رجعت دلیل دیگر بی‌مهری به مسأله رجعت است.[٧] از سوی دیگر، اشتباه با تناسخ موجب شده منکران رجعت، تناسخ را به شیعه نسبت داده و رجعت را همان تناسخ دانسته و انکار کنند.[٨]

در این نوشتار، بعد از چند نکتۀ کلّی در بارۀ رجعت، به بررسی روایات مربوط به رجعت خواهیم پرداخت.

الف) بررسی واژگانی

_ معنای لغوی رجعت

در فرهنگ‌نامه‌ها و کتاب‌های لغت واژه‌هایی چون «رجع، ایاب، کرّ، ردّ، حشر، خروج»

[١]. سوره مائده ، آیه ٤٨.

[٢]. تفسیر العیاشی، ج٢، ص٢٠٣.

[٣]. هر چند آنان كه مرجعیت دینی مطلق دارند و سخنشان مطابق با واقعیت است، كسی جز معصومان
_ علیهم السلام _ نیستند. تنها آنان‌اند كه طبق آیات و روایات (ازجمله حدیث ثقلین) به عنوان اهل الذكرند؛ یعنی اهل القرآنند و آنان كه باید بپرسند افرادی هستند كه این مرجعیت را برای اهل بیت _ علیهم السلام _ پذیرفته‌اند و قول آنان را حجت می‌دانند؛ یعنی آنان كه این زمینه ذهنی را دارند كه در برابر مرجعیت علمی اهل بیت
_ علیهم السلام _ خود را تسلیم می‌بینند. اگر این ذهنیت نباشد، به آنان رجوع نمی‌كنند. اگر هم رجوع كنند، زمینه برای تسلیم محض آنان نیست؛ مانند رجوع مشركان به اهل كتاب چون همان گونه كه همه مشركان در جست و جوی حقیقت نبودند تا از اهل كتاب بپرسند و پس از پرسش و دریافت پاسخ نیز اهل عمل نبودند تا تسلیم شوند و به آموزه‌های اسلام گردن نهند و همین طور در این امت هم برخی در جستجوی حقیقت نیستند تا از اهل بیت
_ علیهم السلام _ بپرسند و پس از پرسش و دریافت پاسخ و كشف حقیقت همه اهل تسلیم نیستند. تسلیم شوند و به آموزه‌های اسلام گردن نهند و همین طور در این امت هم برخی در جست و جوی حقیقت نیستند تا از اهل بیت
_ علیهم السلام _ بپرسند و پس از پرسش و دریافت پاسخ و كشف حقیقت همه اهل تسلیم نیستند.

[٤] استادیار دانشگاه شاهد.

[٥] دانشجوی دکترای مدرسی معارف دانشگاه باقرالعلوم.

[٦]. تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلام، ص١١١.

[٧]. مرقس، ١٣: ٢٣؛ متّی، ٢٤: ٣٦ و ٢٥: ١٣.

[٨]. «گونه‌های اندیشه موعود در ادیان مختلف».