علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٣ - معقولیت ایمان

تبیینی مقبولی دارد و از نظر اخلاقی نیز موجه است.[١]

به نظر می‌رسد که عمده اشکالاتی که متوجه این استدلال شده، زاده بی‌توجهی به خصلت عمل‌گرایانه آن است. تصور سنتی و رایج از استدلال آن است که واقعیتی را کشف یا خطایی را آشکار کند؛ حال آن که این استدلال در پی اثبات واقعیت وجود خدا نیست تا با پیش کشیدن اشکالات بالا بتوان در کارآیی آن خدشه کرد. براهین و استدلال‌های ناظر به وجود خدا را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: استدلال‌های شناختی،[٢] و استدلال‌های عمل‌گرایانه.[٣] با کارآیی گروه نخست، دیگر نوبت به گروه دوم نمی‌رسد؛ اما با فرض ناکارآمدی گروه نخست و برابری دلایل له و علیه وجود خداوند، می‌توان از گروه دوم بهره گرفت و کارآیی آنها را، نه بر اساس معیارهای گروه نخست یا کشف حقیقت، بلکه بر اساس منطق عمل و نظریه تصمیم سنجید.

البته چنین نیست که این استدلال هیچ ربطی به واقعیت نداشته و تنها سودمند باشد، بلکه می‌توان برای آن شأنی از کشف حقیقت نیز قایل شد. زاگزبسکی در تحلیلی مفصل استدلال‌های عمل‌گرایانه را به دو گروه خردتر تقسیم می‌کند: مستقل از حقیقت و وابسته به حقیقت. آن گاه استدلال پاسکال را در گروه دوم می‌گنجاند و نشان می‌دهد که چنین استدلالی منجر به حقیقت نیز می‌گردد.[٤]

بدین ترتیب، روایت اصلاح شده‌ای استدلال پاسکال، از قدرت بالایی برای بیان معقولیت ایمان برخوردار است و می‌توان به‌خوبی از آن در تبیین دینداری بهره گرفت. در واقع، به دلیل حملات متعددی که متوجه این استدلال در غرب شده است، در گذر زمان روایت‌های پخته‌تری از آن به دست داده شده است که امروزه به‌سادگی از عهده اشکالات رایج و کلیشه‌ای بر می‌آید. جف جردن در کتابی که به تحلیل صورت‌های مختلف استدلال پاسکالی اختصاص داده است، هفت روایت از استدلال پاسکالی به دست می‌دهد و با بررسی ضعف و قوت هر یک، در نهایت روایت ویلیام جیمز از این استدلال یا به تعبیر وی شرط‌بندی جیمزی[٥] را بی‌نقص می‌شمارد و نتیجه می‌گیرد که کارآیی نیرومندی دارد.[٦]


[١].Ibid., p. ٣٩٣.

[٢]."Moral objections to Pascalian Wagering", in Philosophy of Religion: Critical concepts in philosophy, Vol. ٤, ١٠٧.

[٣].Cognitive arguments.

[٤].Pragmatic arguments.

[٥].Philosophy of Religion: an historical introduction, p. ٦٠.

[٦].The Jamesian Wager.