علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦ - معقولیت ایمان

 

نحوه انتقال این استدلال از غزالی _ که به عربی می‌نوشت و در طوس می‌زیست _ به پاسکال _ که به فرانسوی می‌خواند _ مایه نظرورزی و پژوهش‌هایی شده است. عبدالرحمن بدوی احتمال می‌دهد که پاسکال از طریق نوشته‌های ریموندو مارتینی با استدلال غزالی آشنا شده باشد.[١] به نوشته وی، مارتینی، مستشرق و تبشیری اسپانیایی قرن سیزدهمی، در مهم‌ترین کتاب خود، خنجر ایمان در سینه‌های مسلمانان و یهودیان، از منابع اسلامی بهره‌های فراوان برده و در موارد متعددی از کتاب‌های غزالی به خصوص تهافت الفلاسفه، میزان العمل، مشکات الانوار، و المنقذ من الضلال استفاده کرده و به آنها ارجاع داده است.[٢] تأثیر سنت اسلامی بر استدلال پاسکال در حدی بود که میگوئل آسین پالاسیوس، مستشرق اسپانیایی، در سال ١٩٢٠ پژوهشی را به آن اختصاص داد و طی آن سوابق اسلامی شرط‌بندی پاسکال[٣] را منتشر کرد.[٤] همچنین حنا الفاخوری و خلیل الجر با اشاره به کتاب آسین پالاسیوس می‌نویسند:

مهم‌ترین آثار غزالی به زبان لاتینی ترجمه شد و رامون مارتین از او بسیار اخذ کرده است و قدیس توماس آکویناس و سپس پاسکال از مارتین اخذ کرده‌اند.[٥]

زرین‌کوب همین نکته را پیش می‌کشد و نتیجه می‌گیرد که شباهت میان استدلال غزالی و پاسکال از سر توارد صرف نیست و پاسکال وامدار غزالی است و استدلال مندرج در اندیشه‌ها را از او گرفته است. دلیل این احتمال آن است که نام آثار غزالی مانند میزان العمل، احیاء العلوم و مقاصد الفلاسفه در نوشته‌های ریمون مارتین اسپانیایی موجود است و پاسکال نیز با این آثار سر و کار داشته است.[٦]

آنتونی فلو، در فرهنگامه فلسفی، تصریح می‌کند که این استدلال از جهان اسلام وارد مسیحیت شده است و سپس بر پاسکال خرده می‌گیرد که چرا اسلام را به مثابه یکی از گزینه‌های اساسی، در کنار مسیحیت، در نظر نگرفته است.[٧] در برابر، اونامونو، فیلسوف معاصر اسپانیایی، ریشه این استدلال را به افلاطون می‌رساند و بر آن است که وی آرزوی


[١]. کارنامه اسلام، ص١٠٤.

[٢]. دور العرب فی تکوین الفکر الاوروبی، ص٢٨.

[٣]. موسوعة المستشرقین، ص٣٠٩.

[٤]. M. Asin Palacios, Los Precedentos Musulmanes del Pari de Pascal, Santander, ١٩٢٠.

[٥]. موسوعة المستشرقین، ص١٢٤.

[٦]. تاریخ فلسفه در جهان اسلامی، ج٢، ص٥٩٠.

[٧]. فرار از مدرسه: در باره زندگی و اندیشه ابوحامد غزالی، ص١٩٤.