در این قسمت، روایاتی بررسی شده که بیان می‌کند رجعت همگانی نیست؛ مؤمنان محض و کافران محض باز خواهند شد. علاوه بر آن، روایاتی که دلالت دارند مؤمنانی که کشته شده‌اند برمی‌گردند تا بمیرند و مؤمنانی که مرده‌اند برمی‌گردند تا کشته شوند. به نظر می‌رسد که این روایات با روایاتی که بیان می‌کند مؤمنین محض باز می‌گردند، تعارض دارند؛ چون طبق آن دسته روایات که مؤمنان مقتول باز می‌گردند تا بمیرند و مردگان باز می‌گردند تا کشته شوند، در واقع به معنای بازگشت همۀ مؤمنان خواهد بود. حل تعارض به عام و خاص است؛ یعنی روایات دربرگیرندۀ مؤمنان محض روایات دستۀ دیگر را تخصیص می‌زنند.

١. احمد بن محمّد بن عیسی و محمّد بن الحسین بن أبی الخطاب و عبدالله بن محمّد بن عیسی، عن الحسن بن محبوب، عن علی بن رئاب، عن زرارة:

قال أبو جعفر _ علیه السلام _ : «کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ»، لم یذق الموت من قتل و قال: لابد من أن یرجع حتی یذوق الموت؛[١]

امام باقر _ علیه السلام _ در باره آیه «هر کسی چشنده طعم مرگ است»، فرمود: کسی که کشته شده طعم مرگ را نچشیده و ناچار است رجعت کند تا بچشد.

نقد: افراد سند مشکلی ندارند[٢] و تنها سند تفسیر العیّاشی هم مرسل[٣] است.

٢. علی بن إبراهیم، عن إبراهیم بن هاشم، عن ابن أبی عمیر، عن المفضّل:

عن ابی عبد الله _ علیه السلام _ : ... لا یرجع إلا من محض الایمان محضاً و من محض الکفر محضاً.[٤]

امام صادق _ علیه السلام _ فرمود: مؤمنین محض و کافرین محض
رجعت می‌کنند.

نقد: سند این روایت معتبر است؛ هر چند در باره مفضّل بن عمر اختلاف است.[٥] می‌توان به منشأ ضعف «مفضّل»، یعنی غالی شمردن وی اشاره کرد و گفت که چون
این امر مبتنی بر اجتهاد است، پذیرفته نیست. همچنین می‌توان توثیق وی را به این

[١]. معانی الاخبار، ص١٥٩.

[٢]. برای ملاحظۀ تفسیر روایات، ر.ک: کمال‌الدین و تمام النعمه، ص٥٣٠؛ الکافی، ج١، ص٤١٥، ح ١٧؛ معانی الاخبار، ص١٥٨ و ١٥٩؛ تفسیر القمی، ج٢، ص٤١٣؛ اختیار معرفة الرجال، ج١، ص٧٥، ح ٤٧؛ الکافی، ج٨، ص٥٢، ح ١٦؛ الاحتجاج، ج١، ص٣٥٨؛ و الخرائج و الجرائج، ج٢، ص٩٩٥.

[٣]. محمّد بن یحیی، عن احمد بن محمّد، عن ابن محبوب، عن جمیل بن صالح، عن زراره.

[٤]. توضیح اسناد صدوق: پدرش از سعد بن عبدالله (ثقه)، از محمّد بن عیسی بن عبید (ثقه)، از حسین بن سیف بن عمیره (حسن)، از برادرش علی بن سیف بن عمیره (ثقه)، از پدرش (ثقه)، از محمّد بن مارد (ثقه)، از عبدالاعلی بن اعین (ثقه).

[٥]. بحار الانوار، ج٥٣، ص١٢١، ح ١٦٠.