نقد و بررسی: این روایت، صحیح است و تمام رجال آن مورد وثوق و از بزرگان راویان حدیث شیعه هستند، فقط بعضی از اهل رجال در باره ابراهیم بن هاشم گفته‌اند: «نصّی بر وثاقت او وجود ندارد».[١]

ولی مرحوم خویی در باره او می‌نویسد: شکی در وثاقت ابراهیم بن هاشم نیست و روایات او قابل قبول است؛ به چند دلیل:

الف) فرزند او علی بن إبراهیم روایات زیادی از پدرش نقل کرده و نوشته هر سندی به پدرم منتهی شود، به واسطۀ ثقات است؛

ب) سید بن طاووس ادعای اتفاق بر وثاقت او کرده است؛

ج) وی اولین کسی است که حدیث کوفیین را در قم نشر داده است و اهل قم بر روایات او اعتماد کرده‌اند؛[٢]

٥. روایت ٤٥ (ص ٥٩):

قال النبی _ صلی الله علیه و آله _ : یکون فی هذه الأمة کل ما کان فی بنی اسرائیل حذو النعل بالنعل و [حذو] القذة بالقذة.

این روایت به گونه‌های دیگری هم نقل شده است:

الف) شیخ صدوق:

قال رسول اللهˆ_ صلی الله علیه و آله _ : یکون فی هذه الامة کل ما کان فی بنی اسرائیل حَذوَ[٣] النعل بالنعل و (حَذوَ) القُذَّة[٤] بالقَذةِ.[٥]

ب) کلینی با اسناد صحیح از زراره:

عن ابی جعفر _ علیه السلام _ فی قوله تعالی: «لترکبن طبقاً عن طبق»، قال: یا زرارة! أو لم ترکب هذا الأمة بعد نبیها طبقاً عن طبقٍ فی امر فلان و فلانٍ و فلانٍ؟[٦]

[١]. مشرعة بحار الانوار، ج٢، ص٢٣٦.

[٢]. مختصر بصائر الدرجات، ص٢٨.

[٣]. رجال برقی، ص٥٦. آقای خویی می‌نویسد: می‌توان حکم به وثاقت قاسم بن یحیی نمود؛ چون در سند یکی از زیارات امام حسین† واقع شده و شیخ صدوق این زیارت را صحیح‌ترین زیارات شمرده است (معجم رجال الحدیث، ج١٥، ص٦٧، ش ٩٥٨٩).

[٤]. از رجال کامل الزیارات است و ثقه است (معجم رجال الحدیث، ج٥، ص٣١١، ش ٢٨٢١).

[٥]. الکافی، ج٣، ص٥٣٨ ؛ التهذیب، ج١، ص٣٧٦.

[٦]. خلاصة الأقوال، ص٤٩.