علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٤ - نگاه حوزه بغداد به راویان و آرای رجالی مدرسه حدیثی قم
بر ایشان وارد است.
الف) ناشناخته بودن
این وضعیت در باره محمد بن هارون، ممویه بن معروف، عبدالله بن محمد
شامی، محمد بن یحیی معاذی، عبدالله بن احمد رازی، ابو علی نیشابوری و وهب بن منبه دیده میشود.[١]
ب) ضعیف بودن
این عبارت در باره برخی راویان آمده است. این راویان گاه به جهت شخصیت و گاه از حیث روایات یا بخشی از میراث تضعیف شدهاند. در این بین، محمد بن موسی همدانی، ابو عبدالله رازی جامورانی، ابو عبدالله سیاری، محمد بن علی ابو سمینه، محمد بن عبدالله بن مهران، یوسف بن السخت و یوسف بن حارث با اتهامات عقیدتی چون غلو و فساد مذهب مواجه هستند.[٢] ابو یحیی واسطی و احمد بن بشیر ضعیف و غیر ثبت در امر حدیث خوانده شدهاند. دو شخصیت دیگر این سیاهه، یعنی احمد بن هلال عبرتایی و احمد بن حسین بن سعید، با وجود آن که غالی معرفی شدهاند، اما در میان تراثشان احادیث قابل پذیرش نیز قابل پیجویی است. عبارت «یعرف و ینکر» گویای همین نکته است.[٣] نفی کلی نجاشی در باره سهل بن زیاد آدمی از همه شدیدتر است و او غیر معتمد در حدیث خوانده شده که احمد اشعری بر غلو و کذب او شهادت داده است[٤].[٥]
این گزارش در باره محمد بن عیسی بن عبید و حسن بن حسین لؤلؤی به گونه دیگری است؛ چه آن که تنها روایات با اسناد منقطع محمد بن عیسی و منفردات یا متفردات لؤلؤی پذیرفته نشده است. مشکل محمد بن عیسی روایات متفرد از یونس و سن کم برای روایت از ابن محبوب است[٦] که دفاع نجاشی از او گذشت. حسن بن حسین لؤلؤی نیز اگر
[١]. توضیح آن که در میان مشایخ او در مصادر اصلی علی بن عطیه حناط، حسین بن عثمان احمسی رواسی،
داوود بن کثیر، حماد بن عیسی، درست بن ابی منصورف ابو هیثم سالم بن ابی حیه، سعدان بن مسلم و عبدالله
بن مغیره دیده میشوند، نیز در میان شاگردان حضور احمد بن هلال عبرتایی اکثریت مطلق را به خود اختصاص داده است.
[٢]. برخی از این مشایخ به قرار زیر هستند: صالح بن سهل الهمدانی، محمد بن عثمان، حسن بن علی بن ابی مغیره، محمد بن فضیل، علی بن مغیره، محمد بن ابی حمزه، ابن سنان، موسی بن بکر، حفص بن غیاث، عبدالکریم بن عبیدالله، محمد بن سلیمان دیلمی. روایات او نیز در این منابع منعکس شده است: المحاسن، ج٢، ص٥١٩، ح ٧٢١؛ الکافی، ج٣، ص١١٥، ح ١٥٣٣؛ ج٤، ص٢٧٩، ح ٣٠٤٠؛ ج١٢، ص٥٩١، ح ١٢٠٩٩؛ کامل الزیارات، ص٨٠، ح ٣ و ٤؛ ص١٠٥، ح ٢؛ ص١٠٨، ح ٢؛ ص١١٤، ح ٣؛ ص١٣٢، ح ١؛ ص١٥٤، ح ٢؛ امالی الصدوق، ص١٤١، ح ١؛ ص٢٤٤، ح ١؛ التوحید، ص١٩١، ح ٤؛ ثواب الاعمال، ص١٢٩؛ الخصال، ج١، ص١٤٨ و ٢٢٥ و ٢٢٧ و ٢٢٩ و ٣١٣؛ ج٢، ص٣٤٨ و ٤٣٤ و ٤٣٧؛ عیون اخبار الرضا٧، ص١٢٩، ح ٢٤؛ معانی الاخبار، ص٢ و ١٧٧ و ٣٦٥؛ علل الشرائع، ص٩ و ٥٢٨؛ التهذیب، ج٢، ص١٢١؛ ج٦، ص٤٣؛ مختصر البصائر، ص٧٥ و ٧٦ و ١١٩.
[٣]. رجال ابن الغضائری، ج١، ص٤٠.
[٤]. رجال النجاشی، ص١٨٧، ش ٤٩٨؛ رجال ابن الغضائری، ج١، ص٦٦، ش ٦٤.
[٥]. رجال النجاشی، ص٣٨٩، ش ١٠٤٩.
[٦]. همان، ص٨٩، ش ٢٢٣.