مراد از اهل الذکر اهل تورات و انجیل‌اند، آنان که به پیامبراکرم _ صلی الله علیه و آله _ ایمان داشتند و...آنان را اهل الذکر می‌نامند؛ چون اخبار انبیا را به یاد داشتند و عرب از آنها چیزی نمی‌دانست و دأب کفار قریش هم این بود که در باره پیامبر اکرم _ صلی الله علیه و آله _ به آنان رجوع می‌کردند.

ولی در ذیل آیه ٤٣ نحل تنها به ذکر روایات صحابه و تابعان اکتفا کرده است.[٢] ابن‌کثیر (م٧٧٤ق) اهل الذکر در سوره انبیا را مطلق اهل العلم از امت‌های مختلف می‌داند و یهود و نصارا را از مصادیق آن برمی شمرد.[٣] و در ذیل آیه ٤٣ نحل آنان را
«اهل الکتب الماضیه» و از قول ابن عباس و مجاهد و اعمش «اهل الکتاب» می‌داند.[٤] بیضاوی (م٧٩١ق) نیز _ که به جمع‌بندی اقوال اعتنای ویژه دارد _ اهل الذکر در آیه ٤٣ سوره نحل را «اهل الکتاب» یا «آگاهان به اخبار گذشتگان»[٥] و در سوره انبیا تنها «اهل کتاب» می‌داند.[٦]

معاصران، همانند سید قطب، نیز اهل الذکر را «اهل کتاب» معنا کرده‌اند.[٧]

در قرآن نیز «ذکر» بر «تورات» اطلاق شده است.[٨] ظاهراً در آیه ٥٤ سوره غافر نیز بر تورات و انجیل اطلاق گردیده است.

جمعی اندک از اهل سنت اهل الذکر را «اهل القرآن» دانسته‌اند. ریشه این قول نیز روایتی از ابن عباس است که فقط قرطبی آن را نقل و گفته است:

و قال ابن عباس: اهل الذكر، اهل القرآن.[٩]

[١]. المحرر الوجیز فی تفسیر الكتاب العزیز، ج٣، ص٣٩٥.

[٢]. الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج٢، ص٦٠٨؛ ج٣، ص١٠٤.

[٣]. مفاتیح الغیب (التفسیرالكبیر)، ج٢٢، ص١٤٤.

[٤]. همان، ج٢٠، ص٣٦ - ٣٧.

[٥]. الجامع لأحكام القرآن، ج١٠، ص١٠٨؛ ج١١، ص٢٧٢.

[٦]. تفسیر القرآن العظیم، ج٣، ص١٧٤.

[٧]. همان، ج٢، ص٥٧١.

[٨]. انوار التنزیل و اسرار التأویل، ج١، ص٥٤٥.

[٩]. همان، ج٢، ص٦٥.