علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٢ - راستنمایی احادیث رجعت

بر اساس توثیق عام نیز تعدادی از راویان توثیق می‌شوند. عدّه‌ای از افراد هم _ که در این جدول غیر ثقه معرفی شده‌اند _ مشترک بین ثقه و غیر ثقه هستند و ممکن است آنها هم ثقه باشند.

به احتمال زیاد، اگر تمام احادیث رجعت مورد بررسی سندی قرار گیرند، بسیاری از ثقات دیگر نیز در میان راویان احادیث پیدا خواهند شد که با این وجود، بسیار دور از ذهن می‌نماید که حکم به بی‌اعتباری این احادیث شود. پس از طریق مضمونی در مجموع می‌توان گفت اصل مسأله رجعت نمی‌تواند مورد انکار باشد؛ گرچه می‌توان در کیفیت رجعت و افراد رجعت‌کننده تشکیک نمود. از سوی دیگر، به لحاظ سندی هم چند روایت معتبر در بین روایات رجعت وجود دارد که در باره اصل رجعت از اصول الکافی (ج ٣، ص٥٣٨)، التهذیب (ج ١، ص ٣٧٦) و من لا یحضره الفقیه (ج ١، ص ٢٠٣) نقل شده است. همچنین، در باره عمومی نبودن رجعت روایت معتبری از تفسیر القمی (ج ٢، ص ١٣١ و ج ١، ص ١٠٦) نقل شد و روایت الارشاد مفید هم مورد تأمل بود و تعدادی از روایات هم تنها مشکل فاصله حسن بن سلیمان حلّی با صاحب کتاب بصائر را دارند که آن هم در روش پذیرفته‌ شده است؛ چون بسیاری از سلسله سندها وجود دارد که راوی به وسیله کتاب به مرویّ عنه متصل می‌گردد. امّا این که گفته می‌شود احادیث اعتقادی باید علم‌آور باشد، در همۀ اعتقادیات ضرورت ندارد؛ گاهی احادیث مربوط به اثبات وجود خداست یا نبوت را ثابت می‌کند که باید علم‌آور باشد؛ امّا گاهی ویژگی‌های بهشت یا جهنم یا مثلاً ویژگی‌های رجعت مورد بحث است. در اینجا حجیت خبر واحد مقتضی دارد و می‌توان با خبر واحد از آنها خبر داد و اگر سند درستی نداشته باشند، با روش تراکم ظنون از مجموعۀ احادیث به هدف مورد نظر رسید.