فقط مطالب را مى‌گيرد [١]. و چون حقيقت نبوت و حيثيت ولايت با هم فرق دارد و در اين عبارت (العلماء ورثه الانبياء) وصف عنوانى انبياء مراد بوده و علماء را به لحاظ همين وصف عنوانى نازل منزله انبياء قرار داده است. [٢] و اين وصف هم اقتضاى ولايت را ندارد بنا بر اين ما نمى‌توانيم از اين جمله براى علماء استفاده ولايت را بنماييم. البته اگر فرموده بود علماء به منزله موسى يا عيسى هستند ما مى‌فهميديم همان طورى كه حضرت موسى همه جهات و حيثيات را كه يكى از آنها ولايت مى‌باشد دارا هستند علماء نيز داراى حيثيت ولايت مى‌باشند، ليكن چون اين طور نفرموده و علماء را نازل منزله شخص قرار نداده نمى‌توانيم از جمله مزبور چنين استفاده اى را بنماييم.

در جواب اين اشكال، بايد عرض كنم كه ميزان در فهم در آيات و ظواهر الفاظ، عرف عام و فهم متعارف مردم است نه تجزيه و تحليل هاى علمى. و ما هم تابع فهم عرف هستيم. اگر فقيه بخواهد در فهم روايات دقائق علمى را وارد كند از بسيارى مطالب باز مى‌ماند. بنا بر اين اگر عبارت. العلماء ورثه الانبياء. را به عرف عرضه كنيم آيا در ذهن آنها مى‌آيد كه وصف عنوانى انبياء مراد است و فقط در همين وصف عنوانى تنزيل مى‌باشد؟ يا اين كه اين جمله را اماره (دليل) قرار مى‌دهد براى اشخاص؟ يعنى اگر از عرف مردم سؤال شود: فلان فقيه به منزله موسى و عيسى است يا نه؟ جواب مى‌دهد طبق اين روايت آرى، چون موسى و عيسى از انبياء هستند. يا اگر سؤال شود كه فقيه وارث رسول اللَّه (ص) است يا نه؟ مى‌گويد: آرى، چون رسول اللَّه (ص) از انبياء است.

بنا بر اين ما نمى‌توانيم. انبياء. را وصف عنوانى بگيريم خصوصا چون به لفظ جمع است. اگر به لفظ مفرد مى‌آورد باز راهى براى آن احتمال بود، ليكن وقتى كه گفتند. انبياء. و لفظ جمع آوردند يعنى كل فرد من الانبياء، نه اين كه كل فرد من الانبياء بماهم انبياء كه‌

[١] اصول كافى، ج ١، ص ٢٤٥- ٢٤٦،" كتاب الحجه"،" باب طبقات الأنبياء و الرسل و الائمه (ع)" حديث ١.

[٢] وصف عنوانى" صفتى است كه در جاى يكى از اجزاى قضيه مى‌نشيند. مراد آن است كه مضمون حديث تنها ناظر است به صفت" نبوت" لا غير. يعنى علما وارثان" انبيا" هستند و" انبيا" كسانى‌اند كه مطالب دينى را از منبع وحى دريافت مى‌كنند. بنا بر اين از اين حديث بر نمى‌آيد كه مسئوليت ولايت و امامت كه بر عهده بعضى از انبيا بوده است متوجه وارثان انبيا نيز هست.