١ مراد از «العلماء» چه كسانى هستند؟ آيا علماء امت است يا اين كه ائمه (ع) مقصود مى‌باشند؟ بعضى احتمال داده‌اند كه مراد ائمه عليهم السلام باشد. [١] ليكن ظاهر اينست كه مراد علماء امت باشد، و خود حديث حكايت مى‌كند كه مقصود ائمه (ع) نيست. زيرا وضع مناقبى كه در باره ائمه (ع) وارد شده غير از اين است. اين جملات كه انبياء احاديثى از خود به ارث گذاشته‌اند و هر كس آن را اخذ كند حظ وافرى برده .. نمى‌تواند تعريف ائمه (ع) باشد اين جملات شاهد بر اين است كه مراد علماء امت است. هم چنين در روايت. ابى البخترى. بعد از جمله. العلماء ورثة الانبياء. مى‌فرمايد:. فانظروا علمكم هذا عمن تأخذونه. كه ظاهرا مى‌خواهد بفرمايد علماء ورثه انبياء هستند منتهى بايد توجه داشته باشند كه علمشان را از چه كسى بايد بگيرند تا بتوانند ورثه انبياء باشند. اين كه بگوئيم مراد اينست كه ائمه ورثه انبياء هستند و مردم بايد علم را از ائمه كسب كنند خلاف ظاهر است. هر كس رواياتى را كه در باره ائمه عليهم السلام وارد شده ملاحظه كند و موقعيت آن حضرات را نزد رسول اللَّه (ص) بداند متوجه مى‌شود كه مراد از اين روايت ائمه نيستند بلكه علماء امتند. چنانكه امثال اين مناقب براى علماء در روايات بسيارى وارد شده، مانند:. علماءُ أُمَّتي كسائرِ أنبياءِ قَبْلى و علماءُ أُمَّتي كَأَنبياءِ بَنِي إسرائيل‌ [٢] در هر صورت اين، ظاهر است كه مراد علماء امت باشد.

٢. ممكن است گفته شود كه از جمله. العلماء ورثه الانبياء. به تنهائى نمى‌توانيم مطلبى را كه مى‌خواهيم (ولايت فقيه) استفاده كنيم، زيرا انبياء يك جهت نبوت دارند و آن اينست كه علم را از مبدا اعلى به وحى، يا الهام و يا به كيفيت ديگر مى‌گيرند ولى اين حيثيت اقتضاى ولايت بر مردم و مؤمنين را ندارد، و اگر خداى تعالى حيثيت امامت و ولايت را براى آنان قرار ندهد قهرا اين حيثيت را دارا نيستند و فقط نبى هستند و اگر مامور به تبليغ هم شدند بايد چيزهائى را كه دارند به مردم برسانند. در روايات ما، بين نبى و رسول فرق گذاشته شده است، به اين معنى كه «رسول» مأمور به تبليغ است؛ ولى «نبى»

[١] بلغه الفقيه، ج ٣، ص ٢٢٦.

[٢] بحار الأنوار، ج ٢، ص ٢٢،" كتاب العلم" باب ٨، حديث ٦٧.