اما آنچه که مربوط به نظم مباحث باب حرکت است: اول باید ببینیم آیا بهتر است مسائل باب حرکت تحت عنوان «قوه و فعل» بحث شود (همان طور که در این کتاب است) یا تحت عنوان «حرکت و سکون»؟

طبق مسلک مرحوم آخوند که نه تنها قوه و فعل را از عوارض موجود بما هو موجود می‌دانند بلکه حرکت را هم بنا بر حرکت جوهریه از عوارض موجود بما هو موجود می‌دانند، اصلا بهتر این بود که بحث از اول تحت عنوان «حرکت و سکون» مطرح می‌شد و آنچه که مربوط به قوه و فعل است مثل تعریف قوه و اقسام قوه انفعالی و مانند اینها، جزء مبادی بحث قرار می‌گرفت. (این که «چرا حرکت و سکون از عوارض موجود بما هو موجود است؟» در محل خودش بحث کرده‌ایم.)

بحث تعریف حرکت و بحث ارکان حرکت

یکی از مسائلی که ]در باب حرکت[ باید مطرح شود و ایشان هم طرح کرده‌اند بحث تعاریف حرکت است و اینکه «بهترین و جامعترین تعریف برای حرکت چیست؟». بعد از اینکه از تعریف حرکت فارغ شدیم، باید وارد بحث از ارکان حرکت شویم و بیان کنیم که حرکت متقوم به چه اموری است. این بحث یکی از مباحثی است که در لابلای مطالب این کتاب مطرح شده. (آنچه که عرض می‌کنم، بحثهایی است که در این کتاب مطرح شده؛ ما فقط به این مباحث نظم خاصی می‌دهیم.)

پس، از اول باید این گونه شروع می‌کردیم: فی الحرکة و السکون. حرکت را تعریف می‌کردیم و بعد هم سکون را تعریف می‌کردیم. در این کتاب اول حرکت را تعریف کرده‌اند و بعد از چهل و اندی فصل فرموده‌اند: فی حقیقة السکون. وقتی بحث درباره حرکت و سکون است باید در همان جا که حرکت را تعریف و ماهیتش را بیان می‌کنیم، تعریف سکون را هم بیاوریم.

بعد از اینکه از تعریف حرکت و سکون فارغ شدیم می‌گوییم: فی أرکان الحرکة؛ یعنی بحث از اینکه حرکت متقوم به چه اموری است. آقایان می‌گویند: حرکت به شش امر نیاز دارد: ما منه (مبدأ)، ما إلیه (منتها)، ما به (موضوع)، ما فیه (مسافت)، ما علیه (زمان)، و ما عنه (فاعل). بنابراین مثلا بابی منعقد می‌شود راجع به فاعل حرکت (یعنی محرک)، و باب