درسهای اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩ - فی أن القوة المحرکة الجسمانیة متناهیة التحریک
رد این جواب
مرحوم آخوند جواب میدهد که مطلب از این قبیل نیست[١] . ایشان در باب مرگ
انسان هم میگوید: اگر فرض کنیم هیچ علتی از خارج برای مرگ انسان نباشد، از درون اشیاء و از درون طبیعت، مرگ زاییده میشود و این به دلیل حرکت جوهری است. بنا بر حرکت جوهری که موجودات به سوی کمالی حرکت میکنند و هر حرکتی غایتی دارد، اگر هم علتی از بیرون نرسد، وقتی که حرکت به غایت خودش برسد[٢] مرگ این موجود میرسد و حرکت از راه دیگری و در مسیر دیگری شروع
میشود.
خلاصه اگر در عالم قاسر و مانع و مزاحمی هم وجود نداشته باشد باز هم مرگ و پایانپذیری در عالم وجود دارد. پس این گونه نیست که همه مرگها و پایانها معلول علل خارجی باشند به طوری که اگر تزاحمها از عالم برطرف شود عالم جاودانی شود.
این بحث تمام شد. در جلسه بعد اصل برهان را از نو بررسی میکنیم.
[١] . در سفر «نفس» در باب مرگ و علل مرگ، اين مطلب گفته خواهد شد.
[٢] . به عقيده مرحوم آخوند غايت طبيعت تجرد است.