فصل سوم تحت این عنوان است: «آیا حدوث زمانی[٢] کیفیتی است زائد بر وجود حادث؟»، و فصل چهارم تحت این عنوان است: «آیا حدوث، علت حاجت به علت است یا امکان؟» و بعد هم «آیا حدوث، علت احتیاج به هیچ علتی نیست، نه علت موجده و نه علت مُعدّه، یا اینکه حدوث، علت احتیاج به علت مُعدّه هست؟».

هیچ‌کدام از این دو فصل، مهم و مفید نیست خصوصا با توجه به اینکه مطالبی که در اینجا گفته‌اند، مکرر در خود این کتاب گفته شده. من خلاصه‌ای از این دو فصل را عرض می‌کنم تا برسیم به بحث تقدم و تأخر، که در آنجا مطالب مهمتری هست.

آیا حدوث زمانی، کیفیتی زائد بر وجود حادث است؟

عنوان فصل سوم چنین است: «فی أنّ الحدوث الزمانی هل هو کیفیة زائدة علی وجود

[١] . اسفار ج ٣، ص ٢٥٠ (مرحله ٩ ، فصل ٣).

[٢] . البته ايشان حدوث زمانی را مطرح كرده‌اند، ولی در حدوث ذاتی هم می‌شود اين حرف را زد.