درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨١ - فی دعوی أنّ إطلاق التقدم علی أقسامه بالتشکیک و التفاوت

جلسه صد و پانزدهـم

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل ٧

فی دعوی أنّ إطلاق التقدم علی أقسامه بالتشکیک و التفاوت[١] .

طرح بحث

یکی از مطالب در این باب این بود که بازگشت تقدم و تأخر به نوعی تشکیک است؛ یعنی مثلا وقتی می‌گوییم «علت بر معلول تقدم دارد» به این معناست که اختلاف علت با معلول نوعی اختلاف تشکیکی است؛ یعنی یک کلی مشکک بر هر دوی اینها صادق است.

مطلب دیگر این است که بنا بر اینکه تقدم و تأخر در همه اقسامش به یک معناست و مشترک معنوی است، آیا خودِ تقدم و تأخر نسبت به اقسام خودش کلی متواطی است یا کلی مشکک؟ یعنی آیا اقسام تقدم که همگی در تقدم مشترکند، در خودِ تقدم متفاوتند؟ آیا مثلا تقدم بالعلیه و تقدم بالطبع، نسبت به خود تقدم متساوی هستند؟ یعنی آیا مثلا تقدم بالعلیه در تقدمْ مقدم بر تقدم بالطبع نیست؟

[١] . اسفار ج ٣، ص ٢٦٦ (مرحله ٩ ، فصل ٧).