نوع دیگری از تقدم و تأخر را مرحوم آخوند بیان می‌کند که اسم آن را «تقدم بالحق[١] » گذاشته. البته به قول مرحوم آخوند این مطلبی است که لا یعرفه إلّا الراسخون فی العلم. معنای «تقدم بالحقیقه» این بود که در حقانیت و واقعیت، یکی بر دیگری تقدم دارد؛ یعنی یکی اولا و بالذات واقعی است و دومی ثانیا و بالعرض. اما در «تقدم بالحق» می‌خواهیم بگوییم: دو امر که هر دو بالذات واقعی هستند و هردو از مراتب حقیقت‌اند، یکی از این دو از شئون و اطوار دیگری است. در این معنای تقدم و تأخر حتی تعبیر به علیت و معلولیت هم نمی‌خواهیم بکنیم، بلکه می‌خواهیم بگوییم یکی از این دو از شئون و حیثیات و اطوار دیگری است. خود مراتب وجود در رابطه با یکدیگر بعضی بر بعض دیگر تقدم دارند، ولی این تقدم، تقدم بالحق است. تقدم وجود بر ماهیت، تقدم بالحقیقه است و تقدم بعض مراتب وجود بر بعض دیگر تقدم بالحق است.

این تقدم بالحق چون به تعبیر خود مرحوم آخوند خیلی رقیق بوده و لا یعرفه إلّا الراسخون فی العلم، متأخرین مثل حاجی اگر اسمی از آن برده‌اند، شرح و توضیح نداده و رد شده‌اند. خود مرحوم آخوند هم اینجا به طور مختصر می‌گوید و رد می‌شود.

[١] . يعنی تقدم به حقانيت.