گفتیم که در این فصل بحثی مطرح است که خود بحث قابل اهمیت است، اگرچه شاید استدلالها در اینجا چندان قوی نیست و شاید بشود بهتر از این، استدلال کرد. اصل بحث که درباره متناهی‌التأثیر بودن قوای جسمانی است، بحث خوب و نویی است. مدعا این است: قوای طبیعت که جسمانی‌اند، نمی‌توانند تا بی‌نهایت از خودشان اثر تولید کنند، بلکه آثارشان متناهی است، هم از نظر شدت و هم مدت و هم عدد. این بحث که هیچ قوه‌ای نمی‌تواند غیرمتناهی‌التحریک باشد از نظر شدت، بحث واضحی است و بیشتر، بحث در مورد تناهی از نظر مدت و عدد است.

همچنین گفتیم که اثر این بحث این است که اگر از ماوراء این جهان به این جهان مدد نرسد و نرسیده باشد، به سوی بی‌اثری و کهنگی و فرسودگی پیش می‌رود؛ یعنی عالم به سوی حالتی می‌رود که همه مؤثرها و قوه‌ها از تأثیر بیفتند[١] .

توضیح اینکه: عالم یکی از این دو حالت را دارد: یا اینکه عالم در گذشته همیشه بوده است و در آینده هم ادامه پیدا

[١] . گفتيم كه در فيزيك جديد طليعه اين نظريه پيدا شده است.