مطلب دیگر: مرحوم آخوند می‌فرماید: در بعضی از اقسام تقدم و تأخر معیت من جمیع الجهات قابل فرض است، ولی در بعضی اقسام دیگر قابل فرض نیست. مثلا اگر دو شیء معیت بالزمان داشته باشند، این معیت معیت من جمیع الجهات است؛ یعنی معیت زمانی این دو شیء، نسبی نیست، بلکه مطلق است. این برمی‌گردد به مسأله زمان.دو حادثه یا دو حرکت که واقع می‌شوند، اگر معیت زمانی داشته باشند، من جمیع الجهات معیت زمانی دارند. ولی معیت فی المکان اینچنین نیست، بلکه به امر نسبی برمی‌گردد؛ چون بنا بر تعریفی که برای معیت کردیم معنای معیت مکانی این است که میان دو شیء تقدم و تأخر مکانی نیست. ما گفتیم که تقدم و تأخر مکانی، نسبت به یک مبدأ محدود فرض می‌شود. مثلا نسبت به محراب، امام بر صف اول تقدم دارد. در اینجا کسانی که در صف اول ایستاده‌اند با یکدیگر معیت دارند، ولی این معیت نسبت به امام است. در همین حال کسانی که در صف اول قرار گرفته‌اند نسبت به دیوار سمت راست یا سمت چپ معیت ندارند.

بنابراین هیچ وقت معیت مکانی نمی‌تواند من جمیع الجهات باشد، کما اینکه تقدم و تأخر مکانی هم نمی‌تواند من جمیع الجهات باشد. به همان دلیل که تقدم و تأخر مکانی نسبی است، معیت مکانی هم نسبی است.

تضایف میان علت و معلول چگونه با مسأله تقدم علت بر معلول قابل جمع است؟

مسأله دیگری که مطرح کرده‌اند با آنچه در جلسه قبل در آخر فصل عنوان کردیم، ارتباط پیدا می‌کند. ما می‌گوییم «علت بر معلول تقدم دارد». از طرف دیگر علیت و معلولیت متضایفین‌اند و متضایفین معیت دارند. به تعبیر دیگر: علت و معلول از آن جهت که متضایفین‌اند نباید میانشان تقدم و تأخر باشد، ولی از نظر تقدم و تأخر بالعلیه قهرا علت بر معلول تقدم دارد. حل این مشکل چگونه است؟