درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٠ - فی القدم و الحدوث و ذکر اقسام التقدم و التأخر

عدم واقعی هم هست مقدم است، اما اینکه نحوه تقدم، تقدم زمانی باشد مصداقی است که شما تشخیص می‌دهید و ما طور دیگری تشخیص می‌دهیم. ما می‌گوییم این سبق و تقدم اعم است از اینکه زمانی باشد یا نوعی دیگر.

این است که مرحوم آخوند می‌گوید: اصلا حدوث و قدم ذاتی معنای جداگانه‌ای است و معنای مشترکی در اینجا نداریم. نهایت حرفی که در اینجا می‌توان گفت این است که «اجماع ملّیین بر حدوث عالم (یعنی تقدم عدم عالم بر وجودش) است»، ولی متکلمین می‌خواهند این تقدم را حتما از قبیل تقدم یک امر مادی بر امر مادی دیگر بگیرند که هردو ظرف زمانی دارند.