آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦ - تفسير سوره الحاقّه (٣)

هم اين کلمه هست. دو سوره داريم که با لا اقْسِمُ شروع میشود:لا اقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيمَةِ [١]. ولی لا اقْسِمُ معمولًا در مواردی آورده میشود که مقصود سوگند است. با اينکه مفهوم اوّلیاش اين است که «نه سوگند» ولی مقصود اين است که سوگند میخوريم؛ که در تعبيرات فارسی هم ما نظير و شبيهش را داريم- البته نزديک به اين- مثل کلمه «نبايد» در فارسی که ما هميشه در جای «بايد نه» به کار میبريم. وقتی ما به يک کسی میگوييم که تو نبايد فلان کار را بکنی؛ اگر خود اين لغت را در اصل در نظر بگيريم معنايش اين است که بر تو چنين کاری واجب و لازم نيست، در صورتی که مقصود ما از «نبايد» اين است که بايد نکنی. فرق است بين اينکه به کسی بگوييم که يک کاری بر تو لازم نيست، و اينکه بخواهيم به آن شخص بگوييم لازم است نکردنِ آن کار. ما الآن کلمه «نبايد» را در مورد «بايد نه» به کار میبريم و اگر کسی لفظ «نبايد» را به معنی اصليش به کار ببرد غلط است، زيرا معنی ثانوی پيدا کرده است و آن «بايد نه» است و لهذا اگر به کسی بگويند که تو نبايد فلان کار را بکنی، بعد او آن را کار را بکند، آنگاه بگويند چرا اين کار را کردی؟ و او بگويد تو به من گفتی نبايد اين کار را بکنی، يعنی بر تو بايد نيست، بر تو لازم نيست که اين کار را بکنی، يعنی اختيار داری میخواهی بکن میخواهی نکن؛ از وی نمیپذيرند زيرا او میخواهد بگويد بايد نه، يعنی بايد نکنی.

لا اقْسِمُ در مواردی گفته میشود که [مقصود اين است:] قسم نمیخورم [اما میخواهم قسم بخورم.] مثل اينکه ما هم در فارسی گاهی میگوييم که نه به جان تو.

اين «نه به جان تو» يعنی میخواهم به جان تو قسم بخورم. کأ نّه جان تو خيلی عزيز است؛ نه به جان تو ولی در واقع

[١]. قيامت/ ١.