آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥ - حديث قدسی

پرمعنايی است که يک دنيا معنی برای اين حديث هست و ذکر کردهاند. حديث قدسی است؛ امام میفرمايد که خدای متعال فرموده است:لايَزالُ الْعَبْدُ يَتَقَرَّبُ الَی بِالنَّوافِلِ دائماً چنين است که بنده به واسطه نوافل- يعنی عباداتی که بر او واجب نيست و صرفاً مستحب است- [به من نزديک میشود.] فرائض از يک نظر از نوافل مهمترند به دليل اينکه فرائض واجب شده.

معلوم میشود که در درجهای بوده که بايد انسان انجام بدهد يعنی ملاکات فرائض آنقدر مهم است که به حد وجوب رسيده. نوافل قهراً از نظر ملاکات در اين حد نيست اما يک چيزی در نوافل هست که در فرائض نيست و آن اين است که انسان فرائض را به حکم اينکه واجبند و اگر انجام ندهد معاقَب است انجام میدهد ولی اگر نوافل را انجام ندهد معاقب نيست. حال عملی که انسان اگر انجام ندهد معاقب نيست ولی انجام میدهد، قهراً ارزش بالاتری را دارد. مثلًا در عبادات بدنی، انسان نماز صبح را میخواند به دليل اينکه واجب است؛ همينطور نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء. ولی نوافل واجب نيست. خواندن نوافل حکايت میکند از يک نوع لطافت روحی و علاقهای که از ناحيه بنده به عبادت است، يعنی صِرف ترس از ترک و عقابش نيست، چون ترکش اشکال ندارد.

در عبادات مالی هم همينجور است. فرض کنيد که زکاتی، خمسی، زکات فطرهای بر انسان واجب است؛ به حکم اينکه واجب است انسان میدهد. اين از يک نظر خيلی مهم است و خيلی مهمتر هم هست، ولی از يک نظر ديگر آن کسی که به صورت تنفّل، يعنی به صورت يک امر استحبابی، زائد بر آنچه بر او واجب است انفاق میکند، کار او يک ارزش بيشتر و والاتری دارد. انسانی که از خدای متعال انتظار تفضل دارد نبايد به واجبات قانع باشد.