رساله وحدت از ديدگاه عارف و حکيم - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٩٠ - ماخذ روائى اول ما خلق الله

عزتى وجلالى ما خلقت خلقا هو احب الى منك ولا اكملتك الا فيمن احب اما انى اياك آمر واياك انهى واياك اعاقب واياك اثيب

در اين حديث و احاديث بسيار ديگر لما دارد ولى لما مثل ديگر كلمات و لغات ديگر جميع السنه همگى از عالم طبيعت برخاسته اند و مانند خود كلمات تكوينى كتاب طبيعت روازن و اشارات و اماراتى بمعانى و حقايق ماوراى طبيعت اند نه وعاى آنها چه آن انوار قاهره و معانى امريه عارى از ماده و احكام آنند چنانكه آمدى در غرر و درر از برهان موحدين امام على عليه السلام روايت كرده است كه

سئل عليه السلام عن العالم العلوى فقال ( ع ) صور عاليه ( عاريه خ ل ) عن المواد خاليه عن القوه والاستعداد ( صور عاريه عن المواد عاليه عن القوه والاستعداد خ ل ) الخ ,

و ظرف و مظروف , و غذا و مغتذى با هم مسانخ اند اگر چه در ماوراى طبيعت ظرف و مظروف هم صادق نيست چه انيات محضه و مرسلات و مطلقات وجوديه اند و اتحاد علم و عالم و معلوم است بلكه اتحاد هم از ضيق تعبير است و مطلب فوق اتحاد است , بقول شيخ شبسترى

عروض و قافيه معنى نسنجد *** بهر ظرفى در و معنى نگنجد

معانى هرگز اندر حرف نايد *** كه بحر قلزم اندر ظرف نايد

و نيز جناب كلينى قده در كتاب عقل و جهل كافى باسنادش از امام صادق عليه السلام كه حديث چهاردهم آنست روايت كرده است :

فقال ابو عبدالله ( ع ) ان الله عزوجل خلق العقل و هو اول خلق من الروحانيين ع يمين العرش من نوره فقال له ادبر فادبر ثم قال له اقبل فاقبل فقال الله تبارك وتعالى خلقتك خلفا عظيما وكرمتك على جميع خلقى , الحديث

اين اول خلق من الروحانيين همان اول ما خلق الله العقل است كه بدوا از جواهر سنيه نقل كرده ايم جناب مجلسى در اول مرآه العقول فرمود : خبر اول ما خلق الله العقل لم اجده فى الاخبار المعتبره

در روايتى چنانكه نقل كرده ايم آمده است : اول ما خلق الله العقل , و در روايت ديگر اول ما خلق الله القلم , و در روايت ديگر اول ما خلق الله ملك كروبى و در روايت ديگر حضرت رسول ( ص ) فرموده اول ما خلق الله نورى و در روايت ديگر اول ما خلق الله