الاعيان من حيث تعيناتها العدميه و امتيازها من الوجود المطلق راجعه الى العدم و ان كانت باعتبار الحقيقه و التعينات الوجوديه عين الوجود فاذا قرع سمعك من كلام العارفين ان عين المخلوق عدم و الوجود كله لله تلق بالقبول فانه يقول ذلك من هذه الجهه كما قال اميرالمؤمنين سرالانبياء والمرسلين ( ع ) فى حديث كميل

( رض ) : صحو المعلوم مع محو الموهوم , و امثال ذلك كثيره فى كلامهم [١]

در شب دوشنبه بيست و سوم ربيع الاول هزار و سيصد و هشتاد و هفت هجرى قمرى در عالم خواب با مرحوم استاد جامع المعقول و المنقول حضرت آيت الله حاج شيخ محمد تقى آملى قدس سره كه در قيد حيات بود رؤياى صالحه اى دست داد و مبشراتى بود از آن جمله اين كه به حقير فرمود : ( ( التوحيد ان تنسى غير الله ) ) و چون به حضور مباركش تشرف يافتم و واقعه رؤيا و آن جمله توحيديه را بديشان عرض نمودم , اين بيت گلشن راز عارف شبسترى را به اين صورت برايم قرائت فرمود :

خبر در داده اندت از خرابات *** كه التوحيد اسقاط الاضافات

حال در كان الله و لم يكن معه شى ء , و امثال آن اگر درست غور شود مبين گردد كه معنى واقعى و حقيقى آن راسا انتفاى شى ء است نه اين كه شى ء را شانيت معيت با او نيست كه معلول دون و بعد علتش است نه مع او و ديگر اينكه كان كلمه وجوديه است كه در صحف توحيديه كه در حقيقت تفسير انفسى آيات و روايات اند مبرهن است نه چنانكه اولئك ينادون من مكان بعيد كه از آستانه قدس ولايت مطرودند و عوام علماء و علماى عوام اند امساك فيض را به فياض على الاطلاق تجويز مى نمايند و بدو اسناد مى دهند , سبحان الله عما يصفون

در بيان صحو المعلوم مع محو الموهوم , اشارتى داريم و العاقل يكفيه الاشاره , از امام صادق عليه السلام كه كلمات و بياناتش كاشف رموز انبياء و اولياء و شاهد اشارات حكما و عرفاء است مروى است كه ان حقيقه الشى ء بصورته لا بمادته [٢] شيئيت شى ء بصورتش است نه بماده اش و صورت شى ء فصل حقيقى او است , و فصل در حقيقت حقيقت علت و علت حقيقيه او است كه فصل حقيقى در حقيقت تمام شى ء است كه

[١]عبارت قيصرى را از نسخه خطى شرح او بر فصوص الحكم كه متعلق به نگارنده است نقل كرده ام و در نسخه هاى چاپى تحريف روى داده است

[٢]فلسفه الامام الصادق ( ع ) تاليف مرحوم شيخ محمد جواد جزائرى متوفى ١٣٧٨ ه , ص ٢٦ , ط بيروت