رساله وحدت از ديدگاه عارف و حکيم - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٩ - تبرك به تمسك آيات و رواياتى در تعين اطلاقى حق سبحانه و تعالى

الذين تتوفيهم الملائكه ظالمى انفسهم فالقوا السلم ما كنا نعمل من سوء بلى ان الله عليم بما كنتم تعملون ( نحل ٢٩ ) كسانى كه ملائكه ارواحشان را قبض مى كنند , در حالى كه ستمكار به نفس خود بودند , پس سر تسليم پيش نهند كه ما بد نكرديم , آرى بد كرده ايد همانا خداوند به آنچه كرده ايد دانا است

الذين تتوفيهم الملائكه طيبين يقولون سلام عليكم ادخلوا الجنه بما كنتم تعملون ( نحل ٣٣ )

كسانى كه ملائكه ارواحشان را قبض مى كنند در حالى كه پاكيزه بودند , ملائكه مى گويند سلام بر شما داخل بهشت شويد به آنچه كه عمل كرده ايد

قل يتوفيكم ملك الموت الذى و كل بكم ( السجده ١١ )

حتى اذا جاء تهم رسلنا يتوفونهم قالوا اين ما كنتم تدعون من دون الله ( اعراف ٣٧ )

ولو ترى اذ يتوفى الذين كفروا الملائكه يضربون وجوههم وادبارهم وذوقوا عذاب الحريق ( انفال ٥٠ )

حتى اذا جاء احدكم الموت توفته رسلنا وهم لايفرطون ( انعام ٦٢ )

غرض اينكه در اين آيات و نظائر آنها توفى نفوس به ملائكه كه رسل الهى اند , و به ملك الموت نيز تعبير شده است , اسناد داده شده , و با اينكه خداوند توفى را به آنان نسبت داده است در عين حال فرمود : الله يتوفى الا نفس حين موتها و التى لم تمت فى منامها ( الزمر ٤٢ )

و نيز فرمود : و الله خلقكم ثم يتوفيكم ( نحل , ١٦ )

پس لازم ا ست كه تدبر به سزا در جمع مانند اين دو قسم آيات شود كه در قرآن كريم نظائر آنها بسيار است تا دانسته شود كه در هر موطن , منشا اثر و معطى كمال و فاعل على الاطلاق حق سبحانه و تعالى است و لا فاعل الا الله , و لا مؤثر فى الوجود الا الله و در عين حال نسبت به كثرات كه مظاهر و مجالى اند محفوظ بوده باشد

اين انسان كامل فانى در توحيد حضرت عيسى بن مريم است كه در عين مشاهدت كثرت , فانى در توحيد است كه مى گويد :

فلما توفيتنى كنت انت الرقيب عليهم ( مائده ١١٨ )